Geen Gezicht

"Hé, het lijkt wel of mien dochter daar loopt" zegt ze met een hoog stemmetje. We zitten met onze moeder en Oma op de Brink van het verpleeghuis een kopje koffie te drinken. Mam staat op om een tweede kopje te halen en ze is nog niet weg of de woorden van Oma galmen over de Brink. In een tijdsbestek van 2 seconden vergeten dat haar dochter al langer dan een half uur naast haar zit. Geen notie van tijd, geen notie van omgeving.

Het duurt niet lang voor Oma niet meer uit bed komt. Met kilo's tegelijk valt ze af, wordt agressiever, herkent minder mensen, herkent haar familie en kinderen bijna niet meer, contracturen nemen de overhand, praten gaat moeilijker en soms is het contact ver te zoeken. De ene keer is er een warm en open welkom als we binnen komen in haar slaapkamer die ze dan nog deelt met drie anderen. De andere keer is ze niet thuis. Ogen stijf dicht geknepen met de dekens tot aan de kin. En wanneer je tegen haar spreekt trekt ze de dekens nog wat verder op, tot haar hele gezicht bedekt is.

De verzorging van het verpleeghuis staat met Oma voor een hele uitdaging. Eten gaat zeker niet vanzelf, soms belandt de pap tot aan het plafond. Wassen is een ware opgave, ze laat het niet zonder slag of stoot toe en rustgevende medicatie werkt averechts. Elke dag opnieuw proberen, diepe bewondering voor het personeel hoe zulke warme zorg zij altijd geboden hebben. Bijzonder is ze wel, die Oma van mij. Klein en fragiel als ze lijkt, zo gehaaid en sterk als ze is. Tot er geen contact meer mogelijk is. Klein, ingevallen, sterk vermagerd en met opgeheven hoofd ligt ze in haar bed. Vier jaar lang. Tot ze eind 2012 overlijd.

Zaterdag waren we in de ECI cultuurfabriek in Roermond bij de expo 'Gezichten van Dementie'. Levensgrote schilderingen van Hans van Hoogdalem en samengesteld door Gijs Wanders. Een indrukwekkende expositie van verschillende mensen met dementie. Jong en oud. Prachtig neergezet, een eerwerk, sprekende ogen met daarin de vraag en kwetsbaarheid gevangen.

Aan het einde van de expo is er een film te zien waarin de ontwikkeling te zien is, hoe de portretten van de personen tot leven zijn gekomen, wie de portretten zijn, hun familie en wat deze aandoening heeft aangericht. Herkenning in mijn Oma, herkenning in mijn bewoners en wat deze aandoening aanricht in een leefsituatie, een moment om bij stil te staan. In stilte en ontroering zat ik te kijken. Een ziekte waarbij het afscheid al plaats vindt voor de dood. Het contact met je naaste verliezen en alleen nog hopen op kleine momentjes van contact, een aai over je hand of een heldere blik in de ogen.

Respect voor alle mensen die leven met een geliefde met dementie. Of dat nou man, vrouw, vader, moeder of buur is. Het vraagt veel. Hulde aan hen die dag in dag uit zorg dragen als beroep of als onvrijwillige keuze voor de mendemens die langzaam het bekende gezicht verliest. Tot er geen gezicht meer over blijft.

De exposisitie Gezichten van Dementie is nog tot volgende week te zien in de ECI cultuurfabriek in Roermond, daarna is hij te bewonderen in Nijmegen.

Ontregelen

Rapportages schrijven en lezen, zorgplannen maken, zorgplannen ophogen, herindicaties aanvragen, risico signalering uitvoeren, MIC invullen, meetweek, zorgleefplan overleg voorbereiden en in het systeem zetten, formulieren voorbehouden handelingen regelen, het is uitgezocht, werken in de zorg bestaat voor 80% uit regelwerk en het uitvoeren van administratie omdat het moet volgens de regels.

Nederland heeft last van regelobesitas.

Alles moet gedaan volgens de daarvoor geldende regels, alles kost tijd en al die tijd die je kwijt bent aan administratie kun je niet besteden aan de daadwerkelijke zorg en welzijn van cliënt. Waar gaat het nou eigenlijk om in de zorg?

Dat zou anders kunnen. Minder administratie, minder regelen, minder verantwoorden. Weg met de obesitas! Zoals we weten heeft obesitas een heel nadelig effect op de gezondheid. En niet gelijk als een gek gaan stoppen met de administratie, want daarmee creëer je het jojo-effect, door het stoppen van administratie worden er fouten gemaakt en is het overzicht weg waarna je alleen maar nog meer werk hebt en blijf je jojoën tot je een ons weegt. Nee, om een paar regel-kilo's kwijt te raken moet je de werkwijze langzaam aanpakken. Dat kan niet alleen door zorgorganisaties gedaan worden, maar dat moet al beginnen bij de overheid. De overheid en inspectie kunnen er voor zorgen dat er wat administratie kilo's worden kwijt geraakt en uiteindelijk de obesitas afneemt. Verandering van leefstijl zorgt uiteindelijk voor afname van het regelgewicht.

De boel even lekker ontregelen. Afgelopen zondag was ik aan het werk en ik ben alvast begonnen. Samen met collega's thee delen en onderweg iedereen aan de gek steken, plagen, praatjes maken en bewoners en collega's aan het lachen maken. De altijd rustige zondagmiddag het vuurtje even flink opgestookt en de boel ontregeld. En wel zo, zodat iedereen buikpijn heeft van het lachen..... Of is dat niet het ontregelen wat bedoeld wordt?

Wat vaker de regels en administratie kunnen loslaten om te doen waar we voor geleerd hebben; zorgen. Ontregelen moet eigenlijk de trend van het jaar worden!

Gewoon mooi

"Wat heeft u een mooie trui aan met die gespjes op de mouwen", zeg ik tegen een bewoonster, "Ach, hij is maar gewoon. Maar jij ziet er zoals altijd ook mooi uit" krijg ik als antwoord. Wanneer ik tegen haar zeg dat het maar mijn gewone kleren zijn begint ze te lachen "Dan zijn we allebei gewoon mooi" zegt ze.

Gisteravond zijn we met een vier bewoners naar de schouwburg geweest. We hadden kaarten gekregen en we gingen met vier dames op leeftijd, twee dochters, een collega en ik een avond op stap. Een van de bewoners die mee was is eigenlijk al behoorlijk aan het dementeren, echter, waneer ik vandaag haar appartement binnen stap zegt ze tegen een collega 'Daar hebben we Nienke, met haar was ik een avond op stap, ik had zelfs mijn mooiste kleren aan. Dat was een hele beleving, het was gewoon mooi". 

Ook een andere bewoonster ging mee. Toen ik bij haar kwam vanavond zegt ze tegen mij "Wat was het een fijne avond. Niet alleen de voorstelling, maar ook de ervaring om er heen te gaan. Ik had even het gevoel dat ik weer een normaal mens was, dat ik erbij hoorde en ook fijn om weer gewoon onder de mensen te zijn." Wat een cadeautje deze opmerking! Dat was precies de bedoeling, en dat we dat bereikt hebben vind ik dan weer gewoon mooi. 

Van een ander echtpaar zijn de zoons op vakantie. Zij hebben voor hun ouders een Ipad achter gelaten met een app waarop zij hun zoons kunnen volgen tijdens hun 6 weken durende rondreis. Moeder zat vanavond al  druk te zoeken naar nieuws en foto's en ondertussen kunnen ze in het reisschema zien waar de zoons op dat moment zijn. Gewoon een mooie ontwikkeling. Ver weg, en toch zo dichtbij. 

Wanneer ik vanavond een bewoonster sta te douchen zegt ze tegen mij "Als ik toch ooit eens weg zou lopen kom ik niet ver, Jaap Jongbloed heeft mij zo gevonden met al die moedervlekken. Valt veel te veel op". En ik besef mij maar al te goed waarom ik ook alweer in de zorg werk. Het gevoel iets voor een ander te kunnen doen, de dankbaarheid, gezelligheid, ontwikkelingen en de prachtige uitspraken. Doe er een strikje om en het is een cadeautje. Werken met ouderen: Gewoon mooi!

Een bewuste keuze

Als je iets vervelends uit je verleden mee hebt gemaakt kun je twee dingen doen, of je gaat in de slachtoffer rol, en blijft de gekwetste persoon die zich terug trekt, of je gebruik het om er van te leren en er uiteindelijk een sterker mens van te worden. Je kunt je verleden en gebeurtenissen niet veranderen, je kunt alleen kiezen hoe je er mee om gaat. Het is de keus die je zelf maakt wat je er mee doet.

Als je 's morgens op staat en je hebt geen zin om naar je werk te gaan, kun je twee dingen doen. Chagrijnig zijn en blijven, of jezelf voorhouden dat je er gewoon een heel leuke dag van gaat maken. Het zal dan uiteindelijk ook een heel leuke dag worden, omdat je daar zelf voor gekozen hebt. Het is de keus die je zelf maakt.

Wanneer er veranderingen zijn, zoals nu in de zorg, die onomkeerbaar zijn, kun je twee dingen doen. Of je schopt overal tegen aan, zet je je hakken in het zand en werk je tegen, wat veel energie kost. Of je gaat mee met de verandering en zoekt naar de beste methode om er mee om te gaan en hoe je binnen de veranderingen je werk zo aangenaam mogelijk maakt en het zo goed mogelijk blijft doen. Het is de keus die je zelf maakt.

Vanaf het moment dat je geboren wordt, wordt je voortdurend blootgesteld aan keuzes. Kleine en simpele keuzes, zoals wat je op je boterham doet, tot grotere keuzes, welke opleiding ga je doen, waar ga je werken, met wie ga je om. Iedere keuze heeft een ander effect, maar het blijft altijd je eigen keuze. En zo kies je er ook voor hoe je omgaat met de factoren in je leven. Positieve en negatieve factoren, leuke dingen, vervelende dingen, dingen waar je wel wat aan kunt doen, ook dingen waar je geen invloed op hebt. Wat er ook gebeurd, hoe je er mee omgaat is waar je zelf voor kiest. De verandering in je leven, overtuiging en omgang ben je zelf.

Bedgeheimen

Badstoffen pyama aan, geitenwollen sokken over de broekspijpen, elastieken er omheen, haarnetje op, leren handschoenen aan, lekker gaan liggen, kussen goed in de nek, en de dekens tot een mooi holletje gevormd waar de linkerarm kan liggen....

... iedere avond weer. Bijna 70 bewoners die allemaal op een andere manier naar bed gaan. De één gaat zelf, de andere wordt geholpen. Bij de één hoef je alleen het licht uit te doen, de ander moet je volledig helpen. Heerlijk om een avonddienst te werken bij ouderen. Lekker instoppen, pyama's aan, pantoffels, kruiken en een nachtzoentje.

En wat kom je een eigennaardigheden tegen. Handschoenen aan in bed, kussentjes naast het hoofd, jas over de rand van het bed tegen de tocht, gordijnen nét niet helemaal dicht, handtas mee in bed. Niets is zo uniek, als de mens die 's avonds naar bed gaat. Zo veel bedgeheimen in één huis, geweldig!

Ik kruip ook maar eens in bed.... en doe de deur dicht en sluit de gordijnen. Want mijn bedgeheimen kom je nooit te weten!!

Wat je geeft

Het is het einde van het jaar en dat is altijd een heel geschikt moment om terug te kijken op het afgelopen jaar. En ik ga hier niet een hele reflectie houden van heel 2013, maar waar ik dit jaar wel ben achter gekomen, is dat het toch echt waar is: 'Wat je geeft, krijg je terug'.

Als je 's morgens met veel zin naar je werk gaat, en je bedenkt al van te voren "Ik ga er een geweldige dag van maken", dan straal je dat uit, en dan zal het ook een geweldige dag worden! Als je bewoners met liefde en respect behandelt en je gaat gelijkwaardig met ze om, dan krijg je dat ook terug. Als jij een goed humeur hebt, bezorg je veel mensen om je heen ook een heel goed humeur. Maak contact, want in het contact met anderen geef je veel aandacht en die zul je ook terug krijgen. Als je veel energie steekt in het zorgen voor anderen gaan zij ook voor jou zorgen en als je zelf kansen creeërt en je medewerking geeft in een organisatie zullen zij ook met jou meewerken. Aandacht geven is aandacht krijgen.

Het afgelopen jaar heb ik hard gewerkt. Ja, het is arrogant, en ja ik weet dat ik er zelf voor kies, maar ik heb enorm mijn best gedaan. Hard gewerkt in de EVV cursus, het geleerde terug brengen naar de praktijk. Verder kijken dan de organisatie waar ik voor werk, bezoekjes afleggen, mensen vragen, en verdiepen in alle lagen van zorg en beleid. Daarnaast de ondernemingsraad blijven doen, voorzichtig eens Windesheim bezoeken, meedoen met een nieuwjaarsproject (niet echt werk, maar toch) en de cursus gastvrijheid. 

In september mocht ik starten met de opleiding Toegepaste Gerontologie, ik mocht een lezing over eenzaamheid geven op het Kom Erbij festival waaruit heel veel nieuwe dingen zijn ontstaan, ik heb héél veel nieuwe dingen geleerd, daarnaast doe ik nog steeds met heel veel liefde en plezier mijn werk, heb ik dankzij het nieuwjaarsproject en werk lieve nieuwe vriendinnen die mij heel veel hebben gegeven, meer dan 11.000 bezoekers op mijn blog, kwam ik op Omdenken in de Zorg, mag ik volgend jaar NL Doet en Ontmoet met collega's organiseren en liggen er nog veel meer mooie dingen op de stapel!

Ik weet het zeker. Wat je geeft krijg je echt terug. Als je weet wat je wilt, en je gaat er voor, kun je veel bereiken. Ik ben dankbaar voor iedereen die vertrouwen in mij heeft gehad, en dankbaar voor alle kansen die ik heb gekregen en laat ik niet vergeten al die mooie mensen die ik het afgelopen jaar heb leren kennen! 2013 was een top jaar! En 2014 gaat dat ook zeker worden! En dat ik daarvoor moet blijven werken is zeker, maar ik weet wat ik wil en waar ik het voor doe, want wat je geeft komt altijd bij je terug. 

Mijn kernwaarden voor het nieuwe jaar: Kracht, Perspectief, Energie en Focus!

Ik wens iedereen bij deze een fantastisch 2014! Jullie verdienen het! 

Het nieuwe zorgen

Het scheiden van wonen en zorg treedt in, met als onmiddelijk gevolg dat verzorgingshuizen dreigen te sluiten of een heel ander woonconcept aannemen. Gedwongen door maatregelen vanuit de overheid. En wat kunnen wij Nederlanders daar op mopperen. Ouderen zijn slecht af, moeten terug naar de samenleving, of worden gekort op zorg.

De vraag die bij mij meteen op komt is: Zijn ze wel zo slecht af? We leven in een verzorgingsstaat, en in de afgelopen jaren hebben wij niet meer gedaan dan het verwennen van onze oudere inwoners. Op het moment dat je 1 stap over de drempel van een verzorgingshuis zette werd alles je uit handen genomen en kreeg je vervolgens alles aangereikt. Zelf de was doen is er niet meer bij, niet meer koken, niet meer hoeven wassen, zelfs geen kopje koffie of thee meer hoeven zetten.

Iedere dag wordt er een 3-gangen diner voor je geserveerd, 3 keer per dag wordt er koffie of thee naar je toe gebracht en voor je ingeschonken, de was wordt meegenomen en schoon weer terug gebracht, prullenbakjes worden voor je geleegd, afwasjes gedaan. Op dinsdag een warme hap, op zondag een koek van de bakker, en een activiteitenaanbod waar je naar hartelust aan mag deelnemen. En dat allemaal betaald uit de AWBZ, je hoeft er helemaal niets voor te doen.

In een verzorgingshuis wordt alles onder 1 dak gebracht, alles wordt ingericht tot een mini-samenleving. Bewoners maken binnen de kortste keren deel uit van het systeem, de leefwereld vergeten. Bewoner hebben niet langer meer een maatschappelijk belang, en zij hebben vanaf het moment van opname het gevoel geen functie meer te hebben.

Hiermee zeg ik niet dat we het niet goed hebben gedaan. Integendeel. Hiermee probeer ik te zeggen dat er een voordeel is aan het scheiden van wonen en zorg. We worden gedwongen uit de institutionele zorg te stappen en over te gaan op de wensen van mensen en hoe zij zo lang mogelijk deel uit kunnen blijven maken van de samenleving. Empowerment.

Daar hoort naast het maken van keuzes, een betere beheersing van uitgaven, ook een stukje verantwoordelijkheid bij. Er moet veel zorgvuldiger met de portomonnee omgegaan worden, en er moeten veel bewustere keuzen gemaakt worden. Het gaat dan niet meer om de kwantiteit van het aanbod, maar om de kwaliteit. Eén van de belangrijkste dingen hierin is toch wel het historisch perspectief loslaten en een toekomstig perpectief opzetten. Kwetsbaarheid omzetten in kracht. Zorgen voor ouderen krijgt een heel ander perspectief, niet langer denken vanuit wat niet kan, maar vooral benadrukken wat nog wél kan! Ondersteunen van zelfredzaamheid en al vroegtijdig signaleren, opvangen en teruggeven.

Burgerkracht is hét woord in de zorg voor de komende tijd. Dit is zowel de kracht van kwetsbare mensen om naar vermogen bij te dragen aan de samenleving, als de kracht van 'gewone' burgers om bij te dragen aan de het welzijn en welbevinden van kwetsbare mensen.

De kanteling van verzorgingsstaat naar particitpatiesamenleving is nauw verbonden met de kanteling in de zorg. Dat vraagt om innovatie. Ouderen zijn allemaal anders, hebben allemaal andere wensen en behoeften, er zijn nieuwe oplossingen nodig, meer variatie in aanbod en de overgang naar samenredzaamheid.

Zorgorganisaties staan voor een grote uitdaging. Verzorgenden ook. Een heel nieuwe manier van zorg verlenen. Zorg leveren vanuit de wensen van mensen en mensen in hun kracht terugzetten. Het zal niet makkelijk worden, maar dat wil niet zeggen dat het niet kan. Daarbij toch blijven zorgen vanuit je hart. Ik ben er van overtuigd dat het kan! Laten we samen werken aan een nieuwe toekomst....

......Gewoon omdat het kan.