Verbinden

Wat komen we er vaak op terug, "Verbinden", of ook wel verbondenheid. Ik dacht er eigenlijk helemaal niet zo over na, tot iemand mij er eigenlijk op wees naar aanleiding van mijn vorige blog. Ik had een blog geschreven over het leren kennen van mensen, het omdraaien van de lotus. Dit was mijn zoveelste visie op zorg, maar in een opmerking zei iemand dat het over verbondenheid ging. Dit zette mij aan het denken. Bestaat het hele leven niet uit verbinden. Jezelf verbinden, je verbonden voelen, en anderen verbinden omdat dat iets moois oplevert?

Is het leven niet één web van een spin die vele mensen met elkaar verbindt door er een heel stevig draad tussen te spinnen zonder dat deze vanzelf loslaat. Let wel; Vanzelf. Want soms verbreekt de verbinding, en vaak komt dit doordat iemand bewust voor een andere weg kiest. Dat spinnenweb is echter enorm. Het begint klein, als baby zijnde, en er komt een klein clubje mensen om je heen met wie je verbonden bent. En naarmate de jaren vorderen wordt dat web steeds een beetje groter. Geen web is hetzelfde, maar ga eens na, je web is uitgebreid in allerlei lagen. En die spin? Dat is je focus op de personen die het dichtst bij je staan. Iedere keer bij iemand anders, want je kunt niet langdurig je focus op groepen met meerdere personen tegelijk houden. En ondertussen blijft dat web maar groeien, familie, vrienden, collega's, kennissen, en dan alle contact op afstand. Internet is hierin wel een heel grote rol gaan spelen.

Maar op den duur krimpt je web weer. Door de jaren heen verbreken steeds meer gesponnen draadjes. Je raakt elkaar kwijt, gaat verhuizen, er overlijden mensen, en uiteindelijk kom je weer zoals je ook ter wereld bent gekomen alleen in je web te zitten met nog maar een paar mensen over. Inmiddels ben ik er wel achter dat het niet belangrijk is met hoeveel mensen je verbonden bent, maar hoe je verbonden bent. De draadjes naar de mensen die je liefhebt zijn immers toch het dikst. En hoe minder draadjes hoe groter de kwaliteit. Want wat is er nou mooier dan je intens verbonden te voelen met de mensen om je heen? Dat zijn de mensen met wie je geen woorden nodig hebt, dat zijn de mensen met wie je verbonden bent doordat je gevoel zegt dat ze bij je horen, en je elkaar begrijpt zonder dat je het uitspreekt. Waarin één blik genoeg is.

Feit blijft wel, dat we in wat voor opzicht dan ook, hoe dan ook met elkaar verbonden zijn. We zijn allemaal mensen, met een leven, een geweten, een verhaal, en we leven allemaal op één en dezelfde wereld. Waar je ook bent, wat je ook doet, en wat je afkomst ook is. Onze grootste verbintenis is, is dat we allemaal maar gewoon mensen zijn. Niet meer, en niets minder. En ook al voelen we ons niet altijd met elkaar verbonden, de verbintenis blijft, wees een beetje aardig voor elkaar. Laten we hem eens omdraaien, de wereld is de spin en wij weven het web om iedereen bij elkaar te houden. Heb respect voor elkaar, en zorg voor elkaar. Als wij allemaal het web bij elkaar blijven houden hoeft niemand zich meer eenzaam te voelen.

Vroeger is dood

Zoals altijd lag er weer een Volzin magazine voor mij klaar. "Er staat een mooi stuk in over Bernlef, dat moet je lezen. Jij hebt het boek 'Hersenschimmen' vast ook wel gelezen, of niet?"

En zoals altijd zwelt mijn hart ook nu weer een beetje. Fantastisch vind ik het, dat als ik bij deze cliënt kom er weer een magazine voor mij klaar ligt. Vooral dat ze mij er iedere keer haar favoriete stukken uit toelicht. Soms is ze het niet eens met de geschreven informatie, en dat laat ze dan ook weten, ze gaat dan gelijk achter haar laptop om een mail te sturen. Dit is de toekomst denk ik dan, bewoners die e-mailen, websites bekijken en interactief met de wereld omgaan. In deze Volzin staat een stuk over Bernlef, en met ons gesprek over Hersenschimmen krijgen we het over boeken over dementie. Ze verteld mij dat ze toen ze in het verzorgingshuis kwam wonen ze graag meer wilde weten over dementie. Niet over hoe ze er mee om moest gaan en wat het was, maar over hoe het voor de persoon zelf was als je je verleden en heden niet meer kunt onderscheiden. Ze beschrijft een boek dat hierover gaat en wat haar duidelijk heeft aangegrepen. Ze komt niet op de naam en de schrijster, wat ik niet erg vind, het is al prettig om haar er over te horen vertellen.

Niet veel later geeft ze mij een briefje waar op staat "Vroeger is dood, van Inez van Dullemen". Ze weet de titel van het boek weer. Ik beloof haar dat ik het zal lezen, en omdat ik écht heel erg nieuwsgierig ben heb ik dezelfde dag nog het boek besteld. Het is een bijzonder boek, mooi, een beschrijving over het verlies van ouders, en het verlies van geheugen. Ik lees veel herkenning, hoe medewerkers van een verpleeghuis omgaan met de dood, en hoe het geheugen van ouders enige gebreken vertonen. Het grijpt aan, het is niet bepaald een lichtzinnig boek. Dat geeft niet, sterker nog, dat heeft mijn voorkeur.

Tevens heeft dit boek mij aan het denken gezet. Ik bespreek dit zoals altijd met de bewoonster in kwestie, en zij geeft mij exact het citaat wat mij zo is bijgebleven:

"Wat weet je eigenlijk van je ouders af. Soms denk ik dat het net waterplanten zijn die maar voor de helft boven water staan. Dat hele leven dat zich heeft afgespeeld voordat je zelf ten tonele verschijnt, daar weet je niets van, dat zit allemaal onder de waterspiegel."

Dit citaat is zo ontzettend waar. Want wat weet je nou eigenlijk van je ouders? Van de tijd voordat je zelf deel uit maakt van ze? Ik kan geen antwoord geven. Vandaag besefte ik mij dat maar weer al te goed. Ik was bij mijn ouders en probeer herinneringen boven te halen, dingen die ze mij verteld hebben van voor mijn tijd. Sommige dingen weet ik. Andere dingen weet ik echt helemaal niets van. Vreemd is dat eigenlijk, dat je zo weinig weet over de mensen die je het beste denkt te kennen. En ditzelfde geldt voor onze bewoners. Hoe goed ken je ze nou eigenlijk? Wij zien alleen het stukje van dat ze bij ons komen te wonen. We denken ze goed te kennen, weten wat ze willen, hoe laat ze naar bed gaan, voorkeuren voor eten, televisieprogramma's, boeken, spellen en muziek, maar we weten zo ontzettend weinig van de tijd daarvoor. Het zijn allemaal waterlelies waarvan wij alleen de bloem krijgen te zien, maar de wortels uit het verleden zijn diep gezonken. Laten we die bloem eens omkeren, laten we die wortels eens boven water krijgen. Zouden wij onze bewoners dan niet veel beter begrijpen? Dat wanneer het verleden en heden geen onderscheid meer heeft we weten wat ze ons vertellen als ze op bezoek gaan bij ouders? Kinderen die zelf volwassen zijn eeuwig klein blijven? Op zoek naar huis weten welk huis ze bedoelen? Wat weten we toch weinig van de mensen die we zo vaak zien. 'Vroeger is dood' is opeens zo gek niet meer...

Leef je nog wel?

"Leef je nog wel?".....

..... Is één van mijn meest verkregen sms-jes afkomstig van mijn moeder. Waarop mijn antwoord relatief vaak "Nee" is. Deze berichtjes wekken een en al irritatie op, en vandaar komt er vanaf mijn kant vaak geen fatsoenlijk antwoord terug.

Als mijn mam twee dagen of langer mij niet heeft gezien/gesproken/ge-smst heeft dan kan ik dat berichtje verwachten. Mijn mening is over het algemeen "geen nieuws is goed nieuws", deze vraag is dan ook ontzettend overbodig. Met enig regelmaat heb ik hier al mijn beklag over gedaan, 5 jaar zonder resulaat, maar de afgelopen maanden gaat het aardig goed. Het berichtje is inmiddels niet meer de aanvoerder in de sms-competitie. Gelukkig, als je het mij vraagt.

Maar ik moet schuld bekennen. Vrijdag ging ik met mam lunchen zodat we elkaar nog even zouden spreken voor mijn ouders met vakantie gaan. Zondag, vandaag dus, zouden ze weg gaan. Met de auto naar Zeeland. Niet zo ver weg, voor een weekje. Vanmorgen zouden ze op tijd weg gaan.

Vanmorgen werd ik vroeg wakker. Bezweet, onrustig en ontwakend uit een aloud bekende droom. Niet wetend waar deze onrust opeens vandaan komt sta ik op met de intentie deze dag vroeg te beginnen. Wanneer ik in de woonkamer kom en mijn oog op de klok valt zie ik dat het nog maar half acht is. Echt niet dat ik al opsta!! Ik draai mij weer om en ga weer in mijn nog warme bed liggen. Ik val weer in slaap en wordt een paar uur later weer wakker. Wederom onrustig, niet zoals de eerste keer, maar toch, er is iets. Met dit vreemde gevoel begin ik mijn dag en hoe vaak ik mij het ook af vraag en hoe vaak ik ook mijn krijsende aapjes die mijn gedachtes heten op pad stuur in mijn onderbewustzijn, ik kan er de vinger niet op leggen.

Tot ik op tv naar een reisprogramma zit te kijken en ik mij bedenk dat mijn ouders op vakantie zijn. Met de auto. Is de kans op een ongeluk in de auto niet grootst? Waarom heb ik nog niets gehoord? Niets over de cappuccino? Over het hotel? Ik weet metéén waar mijn onrust vandaan komt. Niet onrust, maar ongerust. Het slaat helemaal nergens op, dat weet ik. Maar na twee uur waarin ik kansloos probeer mijn gedachtes tot rust te krijgen geef ik het op. Ik pak mijn telefoon en toets de teks "Leven jullie nog wel?" in. Nog voor ik de tekst naar Zeeland kan sturen krijg ik een berichtje binnen. "Goed over gekomen. Liefs". Vol opluchting verwijder ik mijn getypte tekst. Die ga ik dus mooi niet versturen. Ik ga echt niet laten merken dat ik bijna in de verleiding was gekomen om een ik-lijk-echt-te-veel-op-mijn-moeder berichtje te versturen. Echt niet.

Liefde voor een moeder

De liefde van een moeder. De liefde voor een moeder. Een vorm van liefde die er altijd is, en nooit los zal laten. Want zoals een moeder altijd onvoorwaardelijk van haar kind zal houden, zo zal een kind ook altijd onvoorwaardelijk van zijn moeder houden. Ook al uit het zich in verschillende manier, die vorm van contact zal er altijd zijn, want als er één persoon is die je nooit zal vergeten, dan is het wel degene die je ter wereld bracht of gebracht hebt.

Niet iedereen heeft het geluk om lang in elkaars leven te blijven. Kinderen overlijden, moeders overlijden. Een moeilijk afscheid, het bloedcontact wordt onderbroken en je onvoorwaardelijke liefde is niet langer in je leven. De liefde zal altijd blijven, het gemis blijft bestaan, want het is tegen de natuur als je onverwacht afscheid moet nemen. Het hoort niet. Het is onbeschrijfelijk wat dat los maakt.

Het lijkt een oneerlijk gegeven. Terwijl de één al vroeg afscheid neemt, heeft de ander een heel lange tijd samen. Een onveranderlijk gegeven, want zoals met alles in de natuur... we hebben er geen invloed op.

Op dit moment is één van onze bewoners stervende, en ik denk terug aan de afgelopen drie jaar dat ze bij ons woont. Een vrouw, getekent door het leven. Getekent door de oorlog. Haar kinderen wonen niet in Nederland, maar dat houd een intens contact niet tegen. Dochter komt 4 keer per jaar een maand naar Nederland om dicht bij moeder te zijn. In die maand komt ze elke dag lang, blijft bij haar, zorgt voor haar, geeft haar eten, geeft haar liefde. Liefde voor een moeder. Een die niet altijd op dezelfde manier beantwoord werd, maar wat niet uitmaakt. Want het is er. Een ogenschijnlijk simpel gegeven. Ze weten het van elkaar. De afgelopen periode is dochter vaak vanuit Amerika terug gekomen vanwege zorgen om haar moeder. Een wisselende periode waarin niet altijd duidelijk was hoe de toekomst zou zijn. Nu is deze toekomst een stuk zekerder, na 92 jaar geleefd te hebben is het tijd voor moeder om afscheid te nemen van haar dochter. En dochter zal het meest moeilijke moeten doen wat er is, afscheid nemen van haar moeder.

Ik zie een onzekerheid in haar ogen. Het afscheid dat al een paar dagen duurt, waarin ze mij verteld het moeilijk te vinden niets te kunnen doen. Maar ze doet het belangrijkste wat nodig is in deze laatste periode. Er gewoon zijn... en heel veel liefde geven.

Het leven wordt los gelaten. Liefde nooit.

Kunst Ontmoet

Sarah Creek 2013

Kunst Ontmoet. In iedere zin van het woord. Want terwijl je bezig bent met het maken van iets artistieks, ben je bezig met ont-moeten. Tijd doet er niet toe, gedachten blijven achter en de omgeving vergeten. Bezig zijn met je kunstwerk is dan het enige er toe doet en verder 'moet' je even helemaal niets. Ont-moeten dus.

Daarnaast laat kunst een heel andere kant zien. De dingen die niet gesproken worden, worden vastgelegd in een bepalend beeld. En het maakt helemaal niet uit hoe je het maakt, want helemaal niets 'moet' en alles mag. In kunst heb je niet te maken met grenzen, je hoeft niet aan een bepaald beeld te voldoen, als je er je eigen gevoel maar in kwijt kan.

Maar daarnaast brengt het ook mensen bij elkaar. Daar heb ik vandaag het bewijs van gezien. Ik ging op mijn vrije dag naar het Irenehuis. Een woonzorgcentrum van De Stouwe om langs te gaan bij een collega. Zij heeft samen met een paar andere collega's en bewoners een kunstexpositie gemaakt in het verzorgingshuis. De ruimte laat zich er prachtig voor lenen, en de expositie is dan ook erg mooi geworden. Werken van jong en oud. Als in 'jong' de collega's, en in 'oud' de bewoners. Zij hebben elkaar in een kunstclubje ontmoet en zijn gezamenlijk tot het samenstellen van een expositie gekomen. Als ik zeg dat ik het mooi vind, dan doe ik alles en iedereen tekort. Want ik vind het veel meer dan mooi. Hoe deze mensen bij elkaar zijn gekomen, hun passie delen en de meest mooie werken ten toon stellen is veel meer dan mooi. Ik was onder de indruk van de kwaliteit van de werken, de verschillende stijlen en liefde waarmee ik werd rondgeleid. Zo stonden we even stil bij een paar beelden van een 98 jarige bewoonster. Ontzettend mooie realistische beelden. Soms sta je versteld van de kwaliteiten die anderen hebben in je omgeving. Het kan zo dichtbij zijn.

En naast het feit dat ik er rondliep, weet ik dat er vele anderen ook hebben gekeken naar dezelfde werken als ik. Geïnteresseerden, liefhebbers, bekenden en onbekenden. Buiten binnen halen. Een boodschap die uitgestraald mag worden. Ontmoeten.

Kunst Ontmoet. 

Sarah Creek 2013

Een geleden leven

Ik hoor het mijzelf zeggen: "Soms is het leven geleden, dan is het niet erg om te sterven". Vandaag zag ik een artikel in de krant. Over mensen die zeggen dat ze liever dood gaan dan dement worden. Met als tegenwoord dat je nog steeds heel gelukkig kunt zijn als je dement bent, dus dat de dood dan niet altijd de beste keuze is. In mijn werk kom ik regelmatig in contact met beide. Dementerenden en ook stervenden. En ik begrijp het artikel in de krant wel. Als je dement bent, kun je namelijk nog heel veel levensgeluk hebben. Je hebt zelf niet in de gaten dat je hersens niet meer functioneren op een manier die eigenlijk zou moeten waardoor je elke dag nog steeds heel veel plezier in je leven kunt hebben. Je leeft in het moment, sfeer, gezelschap, iemand die je letterlijk en figuurlijk de weg wijst en een veilige omgeving zijn dan heel belangrijk. Als je die factoren in je omgeving bezit kun je nog steeds heel veel plezier in je leven hebben.

Maar wat als je oud bent, niet meer wilt, maar je lichaam geeft niet op. Als je niet dement bent, maar je ziet je omgeving afnemen, je kunt niet meer doen wat je wilt, de mensen om je heen vallen langzaam van je weg, en je hebt eigenlijk geen bestemming meer in je leven. Wat dan?

Ik denk dat je dan wel kunt zeggen dat je leven geleden is. Geen plezier meer hebben, geen levensgeluk meer ervaren. Dan pas ben je slecht af. Want dan heb je niets meer om nog voor te ademen. Hoeveel ouderen, en zelfs jongere mensen zouden dit ervaren? Geen zin meer in het leven omdat je geen uitzicht meer hebt, geen kans op herstel, ziek bent, eeuwig verdrietig, of als alles in je leven te veel is. De zingeving ver te zoeken. Kwaliteit van zorg is niet altijd kwaliteit van leven. Hoeveel mensen dan ook nog het beste met je voor hebben, het hoeft niet meer. Dan kan ik mijn zin herhalen "Soms is een leven geleden, dan is het niet erg om te sterven".

Een geleden leven. Veel, en dan ook veel erger dan dement worden....

Vaak horen we het zeggen "Ik wil dood", of "Laat mij maar gaan". Dan sta je aan de zijlijn, want alles in je zegt dat je er alles nog aan moet doen om kwaliteit van leven te geven. Maar eigenlijk sta je met je rug tegen de muur. Want wat je ook doet, je kunt niets meer doen. Zij hebben hun keus al lang geleden gemaakt, ze leven naar de dood. Geen eten, geen drinken, pijn en vermoeidheid. Gisteravond zag ik het nog. Alleen nog pijn verzachten en doen wat zij wil om het zo comfortabel mogelijk te maken. En hoe groot is het contrast dat je vervolgens een van je bewoners met dementie vrolijk hoort vertellen over hoe zo'n prachtige dag het was he? Die troonswisseling? Vergeten dat het al een dag eerder was, maar de herbeleving had door een item in het nieuws. En zij geniet weer volop.

Ik heb mijn keus wel gemaakt. Hoewel we over dit soort dingen weinig te kiezen hebben. De jaren zullen het ons leren.

Stuiterballen

Op weg van en naar de stad kom ik altijd langs een stuiterballen automaat. Zo eentje met stuiterballen en verrassings eieren. Altijd doet mij dat herinneren aan vroeger, als kind was ik er helemaal dol op. Iedere keer weer een verrassing wat er uit komt. Nu, bijna 20 jaar later, kom ik ze op mijn weg nog iedere keer weer tegen. Vandaag kon ik de verleiding niet weerstaan. Onder uit mijn zak viste ik een muntje en draaide. En dan dat prachtige geluid tegen het klepje. Wat zou het zijn? Ik bedenk mij met het geluid van het vallen van de verrassing, dat het net is als in het leven. Je investeert ergens in, maar je weet nooit wat er voor terug komt. En soms is dat gene wat komt, een verrassing, iets fijns, soms een teleurstelling. Maar niets is voor niets..... Met een glimlach haal ik er een prachtig fel gekleurde stuiterbal uit. Een goede ruil voor mijn muntje van 20 cent.