(Ge)Kwets(t)baarheid

Wanneer je een herinnering hebt waaraan je een slecht gevoel over hebt gehouden is de kans groot dat je in het moment zelf dat het gebeurde gekwetst bent op wat voor manier dan ook. Als je iets overkomt waardoor je lichamelijk letsel hebt overgehouden, al is het maar een blauwe plek, dan ben je ook gekwetst op wat voor manier dan ook. En soms is het zo dat je op beide manieren gekwetst bent, lichamelijk en fysiek. 

In beide gevallen blijven de littekens achter. Deze littekens vormen het wegennetwerk door iemands levensverhaal. Soms een mooi verhaal met een mooi landschap, anderen hebben een minder mooi verhaal waarbij het uitzicht beperkt wordt door rauwe beelden. 

Wanneer je in de zorg voor ouderen werkt heb je te maken met mensen die al een hele weg door hun leven hebben afgelegd. De generatie die de oorlog nog heeft meegemaakt, mensen met een groot verhaal, een klein verhaal, een mooi verhaal, een ontroerend verhaal. Al deze mensen hebben littekens opgelopen tijden de levensjaren en dat in combinatie met een hoge leeftijd en een vaak minder goede gezondheid zorgt deze combinatie er voor dat deze mensen niet alleen gekwetst zijn, maar ook nog eens heel kwetsbaar zijn. Deze mensen leggen hun kwetsbaarheid en leven in de handen van de zorg om hun heen. Mensen met dementie leggen hun hoofd in jouw handen. En aan ons de taak om hier goed voor te zorgen en de kwetsbaarheden op te vangen en ze goed te bewaren en ruimte te geven voor de verhalen die er achter weg komen. 

Je doet er alles aan om je handen uit te steken en de zorg te bieden en voor een zo prettig mogelijk leven. Je doet er alles aan om de kwetbaarheden goed te verzorgen. Maar soms heb je de macht niet meer. Soms kun je niet meer doen dan je al hebt gedaan, heb je alles gegeven en veranderd de kwetsbaarheid in breekbaarheid. Ik zie het nog zo voor me, mijn kwetsbaarheid waar ik voor zorgde viel en brak. Een herinnering dat een emotioneel litteken heeft achtergelaten, een nieuw landschap in mijn eigen wegenkaart. Niemand is onkwetsbaar. En hoe je je best ook doet, soms geef je alles, maar overwint de breekbaarheid het. Zo gaat dat, zo hoort het ook te gaan.

Littekens verdwijnen niet en helen niet. Je draagt ze bij je. Ze vormen je tot wie je bent. Koester ze.

Gewoon doen!

"Heeft u zin om mee naar buiten te gaan voor een wandeling?" vraag ik aan een bewoonster. De regen van de afgelopen dagen lijkt eindelijk te zijn opgedroogd, het zonnetje is er voor in de plaats gekomen en er lijkt even tijd te zijn voor een wandeling. "Nou, ik ben nogal moe, ik heb net bezoek gehad". Wanneer ik aangeef dat ik haar zeker niet wil dwingen, maar het vooral heel gezellig zou vinden als ze met mij mee gaat begint ze te twijfelen. "Waar wil je dan heen lopen?" vraagt ze. "Wat u wilt, zo ver als u kunt, u mag ook wel met de rolstoel als u dat liever heeft". "Ben je mal!! Dan faal ik wel heel erg, nee ik ga mee én ik ga zelf lopen. Waar gaan we heen?", voorzichtig stel ik een rondje om het huis voor. "Nee, dat kan ik niet, dat is te ver!" uiteindelijk besluiten we gewoon naar buiten te gaan en maar zien hoe ver we komen.

Buiten is het heerlijk, er hangt een heerlijk lente-geurtje, het zonnetje verwarmt ons en het is prachtig buiten. Mw geniet naast mij van de buitenlucht en benadrukt dat ze het heerlijk vindt om buiten te zijn. Ze praat over de bloemen die ze tegenkomt en ik vraag of ze een tuin gehad heeft vroeger. Dat blijkt een goede vraag want ik krijg een uitgebreide beschrijving van de tuin, welke planten en bloemen er in thuis hoorden en hoe haar buitenleven er uitzag. Ze beschrijft het zo levendig dat ze er voor zorgt dat ik haar tuin volledig voor mij kan zien en even ben ik op een andere plek. Ondertussen naderen we een bankje, en ik vertel haar maar niet dat we eigenlijk al bijna op de helft zijn van een ronde om het huis. We gaan even zitten en ze verteld mij over haar kinderen, werk en pensioen. Na een aantal minuten besluiten we verder te gaan naar het volgende bankje.

Ieder bankje wordt deskundig gekeurd tot we bij een bankje in de zon komen. Ook hier strijken we even neer en genieten dit keer in stilte van de zon. Mw kijkt om zich heen en zegt dan verbaasd "Maar we zijn al bijna helemaal rond gelopen! Nu wil ik die hele ronde ook afmaken!". Ze komt weer in de benen en begint in vlot tempo aan het vervolg van onze wandeling, als we de hoek om zijn, zijn we al weer terug. Ik breng haar terug naar haar appartement en bedank haar voor de fijne wandeling. "Nee, jij bedankt. Ik wist niet dat ik het kon! Zo zie je maar weer, als je iets niet probeert, zul je ook niet weten of je het kunt. Soms moet je iets maar gewoon doen! Bedankt dat je mij dat hebt laten zien." Met deze woorden besluit ik mijn dienst en neem dit mee als heel wijze les voor iedereen die twijfelt aan zijn of haar eigen kunnen. Je moet gewoon doen!

Zeep in de koffie

"Wilt u melk in de koffie?" Vraag ik. "Zeep" krijg ik als antwoord. Ik kijk haar niet begrijpend aan en herhaal mijn vraag nog een keer. Dat keer antwoord ze gelukkig met een "Ja". En wilt u ook suiker in de koffie? "Nee, zout". Bij mezelf vraag ik mij af hoe ik hier nou een nieuwe goede vraag uit kan formuleren zonder dat ik iedere keer het signaal afgeef dat ik haar gewoon echt niet begrijp.

Nu bijna twee maanden geleden kreeg deze vrouw een TIA, praten werd ontzettend bemoeilijkt en zelf nu lijkt er na bijna twee maanden geen verbetering in te zitten. Als ik een vraag stel krijg ik niet het antwoord dat aansluit bij de vraag. Bij vragen om herhaling vraag je ook gelijk om frustratie.

Een frustratie die ik maar al te goed kan begrijpen. Wanneer ik 'communicatie' op zoek krijg ik de volgende definitie: "Communicatie is een activiteit waarbij levende wezens betekenissen uitwisselen door op elkaars signalen te reageren". Dat klinkt zo eenvoudig he? Maar wat in dit zinnetje niet vermeld staat is: "Elkaars signalen begrijpen en daarop reageren". 

Een leven met afasie, een leven waarin je niet meer kunt benoemen wat je wilt, de juiste woorden gebruiken, 'stoel' zeggen en 'kopje' bedoelen. Veroordeeld tot een leven vol onbegrip, ruis op de lijn, miscommunicatie en frustratie. En hier kom ik een kwetsbaarheid tegen. Hier op dit moment in deze woonkamer. En wel mijn eigen kwetsbaarheid. Ik weet niet goed hoe ik op de juiste manier moet reageren op mensen met afasie. 

Uiteindelijk bedenk ik mij dat ik een kop koffie inschenk en de suiker voor haar neerzet met de boodschap dat ze zelf zoveel suiker in de koffie kan doen als zij wil. "Ah, kijk eens aan" zegt ze. "Dank je fijn, Nienke." Wanneer ik antwoord met een blij hoofd omdat ze mijn naam nog weet krijg ik als antwoord een schitterende de-zon-schijnt-lach! Gelukkig, we zitten weer op hetzelfde communicatie kanaal. 

Ik ga op reis en neem mee.... een koffer vol dementie

Ik zet de wasmachine vast aan in de wetenschap dat ik deze t-shirts volgende week mee wil. Ik wil 12 dagen lang er op mijn paasbest uit zien, met de goede kleren in de koffer, bijpassende sokken mee, de juiste armbanden en kettinkjes, een stapel spelletjes om ons mee te vermaken en met een uitgebreid college programma.

Volgende week ga ik op schoolreisje. Nou ja, niet echt, volgende week start het Intensive Program. 12 dagen lang met 52 andere studenten uit de landen Turkije, Finland, Portugal, België en Nederland bestuderen we 10 dagen lang de participatie van dementerenden in de samenleving. Hoe gaan we om met de ouderen die langer thuis blijven wonen en dementerend zijn? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat zij zo lang mogelijk thuis in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven zonder dat ze hun plaats in deze maatschappij kwijt raken. 

Dat doet mij er aan denken toen ik hier kwam wonen. Iedere dag zag ik een vrouwt met bijna wit haar en rollator door de straat voor mijn huis langs lopen. Elke dag hetzelfde rondje. Een andere buurvrouw, een buurvrouw die erg aan sociale controle doet en graag op de hoogte is van alles wat er gebeurd, vertelde mij dat deze vrouw het allemaal niet zo goed meer wist. Op een dag zag ik haar niet meer lopen en vroeg ik mij af waar deze vrouw gebleven was. Niet veel later kwam ik er achter dat ze was gevallen in haar huis, opgenomen in het ziekenhuis, tijdelijk werd opgenomen in een verpleeghuis, daarna in een verzorgingshuis en daarna verhuisde naar het verzorgingshuis waar ik zelf werk. Bijna dagelijks zag ik haar, en zij vertelde mij bijna dagelijks dat ze haar 'thuis' zo miste. In korte tijd was deze kleine dappere vrouw, een afhankelijke vrouw die geen zin meer had in haar leven. 

De kanteling in de zorg vraagt er niet alleen om om oplossingen te bedenken om ouderen zo lang mogelijk thuis te houden, het dwingt het zelfs. En zo gaan we volgende week op schoolreisje. Om hiermee aan de slag te gaan. Ik heb er zin in, ik ben nieuwsgierig naar de andere landen, andere studenten en ondertussen vind ik het ontzettend spannend om 12 dagen met anderen die ik vrijwel niet ken samen te zijn. Maar waar ik vooral op hoop, zijn fantastische nieuwe ideeën, inzichten en heel veel nieuwe leerstof! Om de zorg voor de kwetsbaren in ons landje zo goed mogelijk te organiseren. 

Verbinding verbroken

"Nee, het komt niet meer goed" zegt ze vanuit haar bed. "Nu is het een aflopende zaak". Haar man staat naast haar bed en barst in huilen uit.

Een echtpaar, dat al vele jaren samen is en een paar jaar geleden bij ons kwam wonen, en die allebei al snel achteruitgang vertoonden. Een echtpaar, beiden met dementie. Samen bezochten ze dagelijks de groepsverzorging, samen de dag doorbrengen en samen de nacht doorbrengen. De één kon niet zonder de ander, geen uur werd zonder elkaar doorgebracht, al meer dan zestig jaar lang.

Tot ze anderhalve week geleden wel erg hard achteruit ging. De angst sloeg toe, ze wilde niet meer alleen zijn, want haar einde was gekomen. Haar man moest bij haar komen. Steeds moest er iemand bij haar zijn. Haar man die steun zocht bij medebewoners en medewerkers op de groepsverzorging en regelmatig samen met iemand naar zijn vrouw ging.

En Mw had gelijk. Voor haar kwam het niet meer goed. Ze overleed in het bijzijn van haar familie. Haar man reageerde zoals elke geliefde doet als zijn of haar wederhelft overlijd. Intens verdriet, een tranendal en niet ingehouden emoties. Een emotie die los komt en ons allemaal raakt. Een man die zijn geliefde vrouw kwijt is, zijn steun en toeverlaat, het centrum van zijn bestaan dat er niet meer is.

Hij komt het zelf op de groepsverzorging vertellen. "Ze is er niet meer" is genoeg om de aandacht te krijgen. De meeste bewoners kijken verschrikt op, vinden het erg, en een vrouw staat op om haar arm om hem heen te slaan.... Tranen komen los. Deze groep mensen begrijpt heel goed wat er aan de hand is. Begrijpen dat deze man troost nodig heeft en dat er iets ingrijpends veranderd is. In deze groep heeft iedereen hetzelfde al eens meegemaakt en het geeft een zichtbaar gevoel van verbinding onderling. Een prachtige ontwikkeling voor de man die deze groep nu zo hard nodig heeft.

Een groep mensen met een vorm van dementie, hecht, verbonden en elkaar steunend. De herinnering niet altijd even scherp, de emotie bij de herinnering des te meer.

Koffie en magere Keek

Soms kom je opeens ongevraagd in een geheel nieuwe periode in je leven. Het wordt tijd om oude dingen af te sluiten, en nieuwe dingen te verwelkomen. En oude dingen afsluiten wil niet zeggen dat je ze moet vergeten of dat je het er niet meer over mag hebben. Soms helpt het als je je hart eens open stelt.

En zo had ik vorige week een interview met de Viva. De journalist stelde mij vragen waar ik, zoals dat hoort, keurig antwoord op gaf. Al heel snel kreeg ik het verhaal toegestuurd, en eerlijk gezegd moest ik er zelf even van slikken. Ik vroeg mij af of dit een voorbode was voor wat nog komen zou...

... En dat was het! Maandag kwam NPO spirit filmen, en net als bij het interview met Viva ging het over eenzaamheid. Mijn vroegere eenzaamheid. Hoewel ik gewoon bijna niet naar mijzelf kan kijken was ik toch heel erg tevreden met het resultaat. Een resultaat die hopelijk anderen de ruimte gaat geven om ook hun verhaal te vertellen. Toegeven dat je eenzaam bent is de eerste stap in het helen van je wonden. Mijn wonden zijn al lang geheeld, maar nu wordt het tijd dat dit grote (en maatschappelijke) probleem onder de aandacht komt en dat mensen ook eens te horen krijgen dat dit eenzame gevoel niet voor altijd hoeft te zijn! Waar ik eind vorig jaar gestart ben met Koffie en Keek, om mijn verhaal door te geven aan anderen, is er nu al heel veel verhaal verspreid aan mensen die hebben geKeeKen en gelezen!

En terwijl ik mezelf terug zie op de beelden denk ik alleen maar. "Jemig, wat een brede heupen en dikke benen!". Nu andere wonden geheeld zijn wordt het tijd om dit 'wondje' eens onder ogen te zien. Ik ben echt veel te zwaar. En hoewel dat probleem overduidelijk is, heb ik hem zelf heel lang onder de bank verstopt. En sinds vorige week kruip ik onder die bank om dit probleempje er onder uit te trekken. Het wordt tijd om dit eens aan te pakken en heb ik de hulp ingeroepen van een personal coach.

Dit is misschien niet zo boeiend om met anderen te delen, maar voor mij is het belangrijk. Iedere week naar de PT, een paar keer in de week sporten en geen koolhydraten meer. Het begin is er! Nu alle zijlen bijzetten om mijn doel te behalen! Die kilo's moeten er af!

En zo bestelde ik gisteren kettlebells om ook thuis aan de slag te kunnen en niet iedere keer naar de sportschool te hoeven (te veel bekijks) en die werden vandaag keurig bezorgd. Eén ding weet ik wel. Dit gaat niet vanzelf lukken. Wat als er iemand van lekker eten houd, dan ben ik het wel. Maar tegelijkertijd roep ik jullie hulp in! Steun mij!!

Zodat bij de volgende keer dat ik gefilmd wordt, op de foto moet, een presentatie geef, of wat dan ook, ik niet alleen maar hoef te denken "Jemig, wat ben ik dik", maar gewoon kan kijken naar waar het om gaat. De komende tijd hoop ik de strijd aan te gaan met de overtollige kilo's en dat mijn Koffie en Keek nog veel meer verspreid gaat worden. Maar dan wel koffie met magere keek.

Eenzaamheid, een marteling voor geest en welzijn

Elke dag klachten, elke dag pijn, elke dag een nieuwe strijd. Vanaf het moment dat je 's morgens binnen komt heeft ze een spraakwaterval aan klachten, pijn, haar man loopt in de weg of doet niet wat ze vraagt, ze ziet haar leven duidelijk niet meer zitten. Lange tijd kan ik er maar niet achter komen wat nou eigenlijk het probleem is, tot voor kort. We zitten zoals gebruikelijk op donderdagochtend met de bewoners van de afdeling koffie te drinken en ik zie haar even heel ontspannen genieten. Ze praat met de andere bewoners, ze lacht en lijkt haar hele situatie even vergeten te zijn. En op dat moment bedenk ik mij wat nou eigenlijk het probleem is; Deze vrouw is ontzettend eenzaam.

Ze kan geen aansluiting meer vinden met haar man, maar ze wil hem ook niet kwijt. Ze wenst meerdere malen per week een huisarts, terwijl alle onderzoeken uitwijzen dat er niets aan de hand is. Verdrietige en boze buien gaan over na een gesprekje, ze vind het moeilijk nieuwe contacten te maken, maar schreeuwt in stilte om aandacht.... deze vrouw wordt gemarteld door haar eigen geest en welzijn.

Wist je dat gevoelens van eenzaamheid nog gevaarlijker zijn dan het hebben van obesitas? Dan roken? En dat door eenzaamheid de kans op dementie met 60% toeneemt? En dat het je levensduur verkort?

De gevolgen van eenzaamheid onder ouderen, en eigenlijk bij iedereen, zijn enorm! Het wordt heel erg hard tijd voor actie, voor meer aandacht voor dit onderwerp, meer preventie, meer interventies. 30% van de zorg die je verleent in het verzorgings- of verpleeghuis is eenzaamheidsbestrijding. Dat drukt enorm op de kosten in de zorg en juist daarom is het zo belangrijk dat er NU wat aan gedaan gaat worden!

Maar op dit moment, voor deze vrouw, kies er voor om haar wat meer aandacht te geven, om uit te zoeken hoe ik haar eenzaamheid kan bestrijden, of het mij lukt om haar levensgeluk weer een klein beetje te vergroten. Alle kleine beetjes helpen. Ik geef de strijd niet op, ook al heb ik van alles geprobeerd om haar een gelukkiger mens te maken. Want de aanhouder wint, ik moet en zal iets vinden waardoor haar wereld weer een beetje vergroot wordt zodat haar klachten afnemen. Want dat is het waard. Zij is het waard.