Zakdoekjes niet inbegrepen

Het is één van de laatste dagen dat ik aan het werk ben, ik breng hem naar bed en net als de andere avonden is het weer erg gezellig. Even praten, een brede lach en flauwe grapjes voeren de boventoon. Ik stop hem in en wens hem welterusten. Hij zegt nog tegen mij dat hij altijd blij is mij te zien en zoals altijd zeg ik hem dat hij te veel slijmt. En ik weet dat het moment daar is dat ik hem moet vertellen dat ik binnenkort niet weer kom omdat ik ergens anders ga werken maar ik niet goed weet wat zijn reactie zal zijn. Ik ga op mijn knieën bij het bed zitten en zeg hem dat dit de laatste keer was dat ik hem in bed stop. Hij barst in huilen uit, tranen biggelen over zijn wangen en hij vertelt dat zijn leven geen zin meer heeft "Ik hoop binnenkort er dan niet meer te zijn". En even ben ik gevloerd door zijn heftige reactie. Tranen vullen ook mijn ogen en ik weet niet wat ik kan zeggen om zijn verdriet te stoppen behalve dat er wel weer een 'nieuwe Nienke' komt, iemand anders die mijn plekje inneemt om hem in te stoppen.

En ik vond het zo verdrietig en mooi tegelijk. Verdriet is zoiets lelijks, niemand is mooi in verdriet, het laat aan alle kanten pijn en overdaad zien. Maar tegelijk liet het mij zien dat het heel bijzonder is wat we met ons zorghart doen. We brengen mensen niet alleen naar bed, we stoppen ze in, wensen welterusten, maken contact en geven vertrouwen.

En echt, ik ben een ontzettende emo-trut. Er hoeft maar iets te gebeuren en de sluizen gaan open. Een goed boek, een mooie film, een verdrietige film, maar ook momenten van rust en blijdschap gaan door mijn traanbuizen. Momenten van mooi contact, een knuffel, of het krijgen van erkenning. Tante worden, afscheid nemen, opnieuw beginnen, een omarmd ondernemingsplan, een opening op Moederdag en voor de tweede keer opnieuw beginnen hebben voor genoeg tranen gezorgd om bijna de hele stille oceaan te vullen. En ik heb ze zo vaak vervloekt, bij verhalen van bewoners, aan het sterfbed, bij gekwetst zijn, bij mooie momenten, bij verdriet van anderen. Momenten dat je de waterlanders liever aan boord houd, maar ze ongevraagd toch uit je ogen persen. En altijd op het moment dat je geen zakdoekjes bij de hand hebt en je er achter komt dat je geen waterproof mascara op hebt als je in de spiegel kijkt en er uit ziet als een panda.

En gisteren zaten we met zijn allen in de buurtkamer aan tafel. We deden een spel waarbij we een liedje moesten zingen en de goede sfeer zorgde er voor dat iedereen vol enthousiasme mee zong. En wat krijg je als de 10 ouderen tegelijk laat zingen, mannen en vrouwen door elkaar, de één die wat later begint dan de ander en een met allemaal een nét iets andere tekst?... Juist. Geen gehoor.
Tegenover mij zit iemand die enthousiast begint te klappen en zegt "We kunnen wel een koor beginnen", en iemand daarnaast zegt "Daar komt niemand op af, stelletje valse kraaien" waarop iedereen met tranen in de ogen van het lachen zit.

Tranen zijn de heelmeesters van je ziel. Tranen van emoties scheiden andere stoffen uit dan de tranen van dat vliegje in je oog. Tranen passen zich aan, vormen zich naar je gemoedstoestand. Tranen verbinden je, laten je huilen, laten je lachen. Tranen zijn geen zwakte, maar één van de mooiste dingen die ons lijf ons laat zien, en aan anderen laat zien.

Verdriet mag iets lelijks zijn... Tranen zijn het mooiste wat er is.

Onbetaalbaar

Volgens de overheid is de zorg in ons land onbetaalbaar geworden, en moet onder andere de ouderenzorg opnieuw ingericht worden om de kosten omlaag te brengen. Van verzorggingsstaat naar participatiemaatschappij. Oftewel; Meer zelf doen met middelen uit je eigen omgeving. Op die manier ouderen weer zelf in hun kracht zetten en de kosten omlaag brengen. Om de onbetaalbare zorg weer betaalbaar te maken.

Maar weet je wat voor mij onbetaalbaar is in de zorg?

Vanmorgen was ik aan het werk en één van de bewoners lag nog lekker te slapen tegen de tijd dat ik er aan toe was haar te helpen met wassen, ontbijt en aankleden. En in plaats van haar wakker te maken liet ik haar langer liggen tot ze wakker was en verraste ik haar met een ontbijtje op bed. Haar gezicht dat ik met een dienblad met boterhammetjes, een kopje thee en een gekookt eitje aan kwam zetten was echt onbetaalbaar.

Iedere ochtend haalt een bewoonster een andere bewoonster op met dementie. Zij zijn altijd vriendinnen geweest vanaf hun schooltijd en elkaar weer tegen gekomen in het verzorgingshuis. Ieder ochtend haalt ze haar op, ondanks dat ze dementie heeft, en iedere zondag luisteren ze samen op de bank naar de kerkradio. En met mooi weer ook nog eens iedere avond om even buiten een kopje koffie te drinken, want ze vindt de buitenlucht zo goed voor haar. Liefde voor elkaar, ondanks de gaten in het hoofd van haar vriendin, want zorgen doe je voor elkaar, zo vindt zij. En die momentjes dat zij samen op de bank zitten, er voor elkaar zijn, die zijn onbetaalbaar.

Of iedere ochtend als je de deur open doet en 'Goedemorgen!' zegt hij al vanuit zijn bed zegt zonder je te zien "Ben jij er weer? Wat ben ik blij dat je er weer bent!". Die woorden zijn elke dag weer onbetaalbaar.

En 's avonds iedereen lekker instoppen en een kusje geven en dat voor je weg loopt nog even dat handje boven het dekbed je uitzwaait met een glimlach 'Als je maar veilig thuis komt en alvast welterusten'.

Het gaat er niet om dat je kijkt naar wat je mist, de zorg is niet meer hetzelfde. Het is soms aanpoten, en soms moet je mensen teleurstellen. Het gaat er om waar je de focus op legt. Op de dingen die er niet meer zijn of kunnen, of op de dingen die je werk zo mooi maken. De zorg moet niet onbetaalbaar zijn, maar je moet zorgen voor anderen onbetaalbaar voor jezelf maken.

Armen vol geluk

Vanmorgen begon ik voor het eerst weer met werken na een weekje vrij te zijn geweest. En hoewel ik het altijd op de een of andere manier vreemd spannend vind om weer naar het werk te gaan, is het ook o zo fijn om er weer te zijn. Zo fijn om bewoners met hun slaperige oogjes weer lekker te wassen en dan een beetje trots zijn als ze weer helemaal netjes aangekleed met de mooie kettinkjes om en gekamde haren aan een boterhammetje met jam zitten. Heerlijk.

Ik maak haar zachtjes wakker en doe ondertussen de gordijnen open en zet de waterkoker aan om een kopje thee te zetten. Als ik de slaapkamer weer inloop staat ze naast haar bed in een groene bloemetjes pyjama met de broek over het shirt heen. Ik moet er om glimlachen. Als ze mij ziet kijkt ze mij met heldere ogen aan, ogen die het niet altijd meer weten, ogen met de bril van dementie op. Ik kijk terug en er verschijnt een glimlach op haar gezicht "Zo, nu wil ik eerst een dikke knuffel van jou". Haar vraag verrast mij, maar ik geef onmiddellijk toe. Er is niets zo fijn als een paar armen om je heen, en ze geeft duidelijk aan dat ze ze nodig heeft. Ik hou haar even stevig vast voor we loslaten en het ochtendritueel kan beginnen. Mijn dag kon al niet beter beginnen.

Armen, die dingen aan de zijkant van je lijf, die je om je heen slaat als je het koud hebt, die je open houdt om een ander te verwelkomen, die je in de lucht steekt om te juichen. Ik juich ze van harte toe, maar nog fijner is de armen van een ander om je heen. Even om je schouder, of als je er volledig door omringt wordt.

Dat teken van contact, van genegenheid, veiligheid. Zo gewoon, maar toch zo bijzonder. Armen vol geluk. Je kunt er niet genoeg van krijgen, maar je kunt er ook nooit genoeg geven.

Take it easy, and hug on ;)

Blij bejaard

Ze zit aan tafel met een kaartje als ik binnen kom om een kopje thee te zetten. 100 jaar oud is ze. Als ik verder kom vraagt ze mij haar even te helpen. Ze verteld mij dat ze een rouwkaart had gekregen vandaag en wil graag aan de familie een condoleance kaartje schrijven, maar het lukt niet zo goed meer, het schrijven gaat erg moeizaam.

Als ik over haar schouder mee kijk zie ik nog net onherkenbaar haar naam in het kaartje staan terwijl ze bezig is om het adres op het kaartje te zetten. Dat wil niet echt lukken en ze vraagt mij om hulp. Ik vraag haar of ik het adres moet voorlezen, of het adres moet opschrijven. "Schrijf het maar even op, anders ben ik bang dat het niet over komt". Met het handschrift op de enveloppe ben ik daar eerlijk gezegd ook een beetje bang voor, maar dat zeg ik niet. Ik schrijf het adres op de enveloppe en plak een postzegel er op, vervolgens doe ik het kaartje in de envelop die ik dicht plak. "Zit hij goed dicht?" vraagt ze, "Ja zeker" is mijn antwoord, en ik vertel haar dat ik het kaartje wel even voor verzending op de brievenbus doe. Ze is ontroerd, ze bedankt mij hartelijk, pakt mijn hand, zegt "duizend maal dank" en als bekroning krijg ik een kus.

Ik besluit even bij haar aan tafel te gaan zitten. Ik vertel haar dat ik haar graag help en dat ik het lief vind van haar dat ze op eigen kracht een condoleance kaartje verstuurd. Ze vertelt mij dat ze het belangrijk vind om dat te blijven doen, dat ze graag dat soort dingen zelf doet zodat de familie weet dat ze aan hen denkt. Ik ben geroerd. Ik kijk de kamer rond en zie een tegeltje aan de muur hangen met de tekst "Bij bejaard is goud waard". Ik wijs naar het tegeltje en zeg dat het wel een heel schril contrast is met het kaartje dat we zojuist geschreven hebben. Daar moet ze om lachen. Ik vraag haar of ze daadwerkelijk blij bejaard is met haar 100 jarige leeftijd. Volgens haar is dat zeker zo. "Hoe blijft u gelukkig?", "Nou, je moet gewoon de dingen door doen. Elke dag opstaan, eten, met mensen spreken, bezoek krijgen, elke dag met de familie bellen, koffie drinken met de andere mensen 's avonds, lezen, er is genoeg". Ik moet een beetje glimlachen als ik denk aan haar ritmes, iedere ochtend houdt ze hetzelfde ritme aan, opstaan, tanden poetsen, naar de wc, drie keer doorspoelen, handen wassen, deksel naar beneden, handdoekje er op en dan gaan zitten om te wassen.

En volgens mij is dat de kracht van een lang gelukkig leven, een vast ritme, goed eten, contact met anderen, en kaartjes blijven sturen natuurlijk. Ik vraag haar waar ze extra blij van wordt, "De kinderen en kleinkinderen die op bezoek komen. Of als ik naar hun ga." En zo simpel is het. En ik krijg er nog even een wijze les bij "Het gaat er ook niet om wat je gedaan hebt in je leven, het gaat er om of je gelukkig bent".

En gelukkig wordt je alleen als je het zelf wilt. Het gaat er immers niet om waar je naar op zoek bent, maar hoe je het zelf wordt. "Life isn't about finding yourself, it's about creating yourself".

Ik bedank haar voor het gesprek en zij bedankt mij nogmaals voor de hulp. Als ik op de gang sta schrijf ik de afzender nog even duidelijk op de envelop zodat de ontvanger ook weet van wie hij hem krijgt om hem vervolgens op de bus te doen. De wijde wereld in.

Geraakt

Daar zat ze met aan iedere hand een andere man. Haar nagels laten verzorgen. Het is vrijdagmiddag en inmiddels zijn we gestart met de Geluksroute voor NL Doet. Er zijn allerlei verschillende activiteiten voor de oudere bewoners van het verzorgingshuis waar ze even geluk kunnen proeven. Dit jaar zijn er 29 leerlingen van Windesheim aanwezig om te helpen. Twee jongens geven aan even uit hun 'comfort zone' te willen stappen en willen graag nagels lakken vandaag. Al snel hebben ze de eerste gast tussen hun in en gaan ze aan de slag met de nagels van deze oudere dame. Glunderend laat ze zich verwennen met de beide mannen aan haar zij en laat ze haar nagels behandelen. Van een afstandje sta ik te kijken hoe deze vrouw geniet van dit moment en de aandacht die ze krijgt. Tevreden staat ze na 20 minuten op om een rondje te lopen... om vervolgens nog een keer tussen de mannen plaats te nemen. En ik weet hiermee dat deze dag geslaagd is, want van te voren zeggen we altijd dat het niet uit maakt hoeveel mensen er komen, al is er maar één bewoner die we gelukkig hebben gemaakt, dan hebben we ons werk gedaan. Ik kijk deze middag even om mij heen en zie overal mooie dingen ontstaan. Handen worden vastgehouden, er wordt geluisterd, samen activiteiten gedaan en jong en oud is er voor elkaar, de verhalen worden gedeeld. Ik ben geraakt door dit moment.

Vandaag ging ik een vrouw van 90 interviewen voor een opdracht van school. De opdracht was iemand van niet-westerse afkomst te interviewen die tot in ieder geval zijn of haar 20e in het buitenland had gewoond en daarna naar Nederland is gekomen. Op het moment dat ik kwam zat ze al op mij te wachten met een warm welkom. Deze vrouw is ooit bewoonster geweest in het verzorgingshuis waar ik werkte, maar is later verhuisd naar een andere woning. Wat ik erg jammer vond, deze dame met een geweldig stel hersens is altijd in voor een goed gesprek. Wat kon ik daar altijd van genieten. Regelmatig vielen we in discussie over het geloof, niet over God, maar over de functie van het geloof. Zij leerde mij zien dat het geloof belangrijk is, maar dat je het op je eigen manier kan en mag interpreteren. Haar visie hierop kon ze altijd ontzettend goed verwoorden. Vandaag stak ze ook weer enthousiast van wal met haar verhaal. Over vroeger, over Indonesië; haar geboorteland, over studeren, over polio, literatuur, geloofsovertuiging, over het gezin waarin ze was opgegroeid en het huis van de familie en de omgeving. Haar enthousiasme is aanstekelijk, het is heerlijk om naar haar te luisteren. Ze sprak vol humor en emotie over de tijd vanaf haar geboorte.

Zonder dat ik het doorhad dwaalden we hopeloos van de verhaallijn af. Ze bleef vertellen, met ogen die naar het verleden reikten, de momenten opnieuw beleefden. Ik liet haar vertellen. Ze vertelde over dat Java, waar ze woonden, bezet werd door de Japanners, en dat ze zich schuil hielden in Batavia. Over haar broer die krijgsgevangene werd en is omgekomen en dat zij met honger en zonder bezittingen teruggetrokken waren tot ze bevrijd werden. Haar verhaal bleef steken door het moment van bevrijding. Ze werd emotioneel, tranen vulden haar ogen en haar handen balden zich tot vuisten. En toch sprak ze door, deelde dit moment met mij. Over het gevoel wat ze had toen ze werden bevrijd. Ondertussen was ik diep geraakt door haar openhartige verhaal. Zo zaten we samen te huilen. "Zie je wel, nu begin jij ook, want dat is wat er gebeurd als je praat van mens tot mens en contact hebt. Dan moet je samen huilen!" zegt ze tegen mij.

Door bemiddeling van het Rode Kruis kon deze vrouw naar Nederland komen met haar ouders, waar ze opgewacht werden door familie die het Rode Kruis gevonden had in Zeist. Herenigd met familie bleef ze in Nederland in Zeist. Waar ze door bemiddeling haar leven met haar familie weer kon opbouwen totdat ze met haar moeder naar Groningen verhuisde waar ze een baan kreeg bij de Universiteit als docent. Haar hele leven bleef ze voor haar moeder zorgen en samen met haar moeder wonen tot die op haar 75e overleed. "Weet je wat het is Nienke, ik heb mijn goede leven hier te danken aan het Rode Kruis. En daarom zal ik tot mijn dood, al is het het laatste wat ik doe, het Rode Kruis steunen. Want ook al wordt er soms getwijfeld aan de organisatie, wat zij doen is bemiddelen. Zij zorgen ervoor dat families bij elkaar komen, dat mensen uit oorlogsgebied worden gehaald en geholpen worden. En daar ben ik heel dankbaar voor."

Ruim twee uur later verliet ik haar appartement, diep onder de indruk door haar verhaal. Geraakt tot op het bot. En ik besefte mij door haar verhaal hoe dankbaar ik mag zijn voor mijn goede leven, maar ook voor mijn werk. Dat ik voor deze generatie ouderen, met alle verhalen en achtergronden mag zorgen. Iedere keer weer ben ik geraakt door deze mensen, dat zij mij toelaten en een stukje van hun leven met mij delen.

 

Wil je ook het Rode Kruis steunen? Kijk dan even op de website: http://www.rodekruis.nl/

De deur naar geluk

Ik loop met haar over de gang een stukje mee. 93 jaar is ze, en ik vind haar geweldig. Ze is gevat, vrolijk, bescheiden en lief. Iedere woensdag om 12.00 zaag ik met haar de week door midden. Of in ieder geval, we spreken op woensdag ochtend altijd met elkaar af wie van ons aan de beurt is. Ons grapje.

Toevallig kom ik haar vandaag om 12.00 tegen op de gang en we overleggen om dit keer de klus samen te klaren. Na tijd zegt ze 'Gelukkig, dat zware klusje hebben we maar weer geklaard, want hij ging maar moeilijk hoor!', waarna ze hard begint te lachen. Ik vraag haar waar ze nog meer gelukkig van wordt. 'Ach' zegt ze 'ik ben een gelukkig mens', wanneer ik haar vraag waarom krijg ik een hele rij met opsommingen. 'Ik ben nog gezond, ik kan nog bijna alles zelf, ik ben eigen baas, ik krijg vaak bezoek, ik kan goed met de mensen overweg, ik heb lieve zusters die komen, ik heb hier alles wat ik nodig heb, ik ben mijn eigen baas. Wat ik wil doen doe ik, en wat ik niet wil doe ik niet, zo simpel is dat!'. Ik ga nog even door met vragen, wat ze nog belangrijk vind bijvoorbeeld. Ze laat mij een gedicht lezen over mensen die gezond zijn die altijd klagen, terwijl je de mensen die een handicap hebben niet hoort en gelukkig zijn met wat ze nog wél kunnen. Een treffend gedicht. Passend bij deze vrouw, passend bij hoe ze het leven nog ziet.

Het ervaren van geluk is ontzettend belangrijk voor de mens. Het zorgt niet alleen voor een geestelijke boost, maar ook doet het lichamelijke klachten doen afnemen. In de film Into The Wild is Christopher McCandless op zoek naar zijn eigen geluk, hij ontsnapt aan de dagelijkse sleur waarin hij niet gelukkig is en besluit alleen de wildernis in te trekken. Aan het einde van de film wanneer hij stervende is schrijft hij de zin 'Happiness is only real when shared', en daar gaat het om. Om geluk te ervaren moet je ook geluk delen. Geluk is een van de weinige dingen die groeit wanneer je het deelt.

Vandaag was ik in gesprek met een collega en hadden we het over geluk en houden van. Ze zei tegen mij 'Gelukkig worden kan iedereen, het is alleen aan jezelf om de deur open te zetten. Zodra je dat doet, en je gaat van jezelf houden zal niets je meer in de weg staan'. Maar dat is niet zo makkelijk als dat het lijkt. Geluk moet je leren ontvangen. Die deur moet je leren open zetten, vooral als je bang bent dat een ander de deur in je gezicht dicht slaat zodra je hem open wilt doen. Dat is heel kwetsbaar. Soms heb je een duwtje nodig om de deur op een kier te zetten, of om de brievenbus in de deur maar te openen.

En daarom hebben we dit jaar in één van de verzorgingshuizen een Geluksroute georganiseerd. En echt, alle credits aan Marike van IJssel, die dit concept heeft bedacht, wat inmiddels tot een landelijk geheel is uitgegroeid. Geluk brengen, geluk plukken en geluk delen staat centraal. Delen waar je zelf gelukkig van wordt en zo het geluk verspreiden. Ieder mens van welke leeftijd ook wil een gevoel van geluk ervaren. Dat doe je niet alleen door alleen maar te nemen, maar ook door te geven en te delen. Met name bij ouderen zie ik regelmatig dat ze de behoefte hebben om ook eens iets voor een ander te doen. Tijdens de Geluksroute in Meppel wil ik de ouderen de gelegenheid geven om geluk te proeven, brengen en delen. Want niets maakt mij gelukkiger dan in anderen geluk, hoe groot of klein ook, terug te zien, dat doet alles even vergeten!

 

Wil je zelf ook geluk plukken of brengen tijdens één van de geluksroutes? Kijk dan hier op de website voor een route bij jou in de buurt!

Scary Little Things

Ik weet het al als ik opsta, het gevoel dat mijn hoofd aan mijn romp vast gelast is zonder hem in beweging te krijgen; ik ben gespannen. Er staat een druk dagje voor de deur en hoewel ik mij er op verheug, vind ik het ook maar spannend. Na een afspraak over NL Doet de Geluksroute is het tijd om naar het werk te gaan. Om 10.30 heb ik een familie gesprek. En zoals altijd met nieuwe dingen ben ik lichtelijk gespannen. Niet dat ik niet vaker familiegesprekken heb gevoerd. Integendeel, dit doe ik regelmatig. Maar nu ik nog niet zo lang op mijn nieuwe werkplek ben, heb ik nog niet de kans gehad om alle families te ontmoeten van de bewoners van wie ik EVV-er ben. En die nieuwe dingen zijn toch de Scary Little Things.

De koffie staat klaar. Spullen liggen klaar. Pen bij de hand. En wachten tot ze er zijn. Zoon vind het prettig om moeder er bij te hebben en daar stem ik uiteraard mee in. Het gaat ook over haar dus ze heeft op zijn minst het recht om erbij aanwezig te zijn. Van te voren had ik mij al helemaal gek gemaakt met het idee dat deze familie ontevreden zou zijn, vind dat we tekort schieten in zorg of klachten hebben. Na een korte introductie stel ik aan zoon de vraag hoe hij vind dat het gaat, en het eerste antwoord dat ik krijg is "Goed, mijn moeder is tevreden, dan ben ik dat ook". Moeder stemt daar met een grote glimlach en twinkelende donkere ogen van achter haar lange wimpers mee in en als donderslag bij heldere hemel verdwijnt mijn kop-aan-romp-gevoel. De spieren in mijn nek kunnen weer ontspannen. Even ben ik trots, niets is namelijk zo bevredigend als een tevreden bewoner én een tevreden familie.

En zo zijn er wel meer van die Scary Little Things. Zo ging ik vorige week voor het eerst naar Zumba. Ja, je leest het goed, ik doe sinds vorige week aan Zumba. Ritmisch mee bewegen op muziek in een relatief snel tempo. En om in de zaal te gaan staan tussen allemaal onbekende mensen met mijn niet-zo-charmante verschijning is ook zo'n Scary Little Thing. Om er vervolgens achter te komen dat het gewoon ontzettend leuk is. Of voor de eerste keer naar je nieuwe werk gaan. Na lange tijd weer eens je badpak aantrekken en naar het zwembad gaan. Op iemand afstappen en zeggen dat diegene fantastische schoenen aan heeft. Je mening geven en niet weten hoe die ontvangen zal worden. Allemaal kleine dingetjes die best spannend zijn, waar we eigenlijk een beetje bang voor zijn, die je hartslag in je keel doen kloppen....

Maar die uiteindelijk helemaal niet zo erg blijken te zijn als je van te voren gedacht had.