Geschikt/ongeschikt

"Je moet echt een andere beroepsrichting gaan kiezen, je bent absoluut niet geschikt om in de zorg aan het werk te gaan. Je moet niet werken met mensen, je moet een kantoorbaan zoeken of iets voor jezelf".

Deze woorden galmen dagelijks door mijn hoofd. Ik ben 17 en zit op school met twee leraressen die eigenlijk van mij verwachten dat ik direct stop met de opleiding SPW omdat zij vinden dat ik het niet kan. Niet sociaal opgesteld en zeker niet in staat om in teamverband te werken. Verdrietig door deze woorden was ik eigenlijk ook boos. Wat weten zij er nou van? Zij hebben een totaal verkeerd beeld van wie ik ben, en wat ik kan. Zij zien mij op school, met mensen in een klas met wie ik niet overweg kan, en in alle rust observeert wat er om mij heen gebeurd.

Nu is het tien jaar later. Ik ben op dezelfde school voor een stage gesprek voor een collega die een opleiding heeft gedaan. Gedurende haar lesperiode was ik haar stagebegeleidster. Na het gesprek kwam ik een van deze leraressen van tien jaar geleden tegen. Verbaasd kijkt zij mij aan en vraagt mij wat ik kom doen. Ik vertel haar in het kort een antwoord en vertel haar waar ik werk. "Goh, dat is een onverwachte ontwikkeling". Veel tijd is er niet en ze loopt door. Van binnen voel ik diezelfde woede weer opkomen, en dezelfde pijn.

Maar het meest heb ik spijt. Dat ik haar niet verteld heb wat ik werkelijk wil zeggen. Ik wil haar zeggen dat ze het zo fout had. Niet geschikt voor de zorg? Ik werk met ontzettend veel liefde in de zorg. En ook al twijfel ik soms, er is nog nooit iemand die heeft gezegd dat ik het niet goed doe. Mijn leidinggevende en werkgevers, maar ook collega's geven mij vertrouwen. Ik kreeg mijn huidige functie, ook al was ik net klaar met de opleiding, ik mocht EVV-er worden, en nu mag ik ook nog eens een HBO opleiding Toegepaste Gerontologie gaan doen. Niet geschikt? Gelukkig zijn er mensen die wel in mij geloven, ook al geloof ik het zelf niet eens altijd meer. Want als je maar vaak genoeg verteld wordt dat je iets niet kunt, dan ga je het vanzelf geloven.

Maar misschien moet ik deze twee dames wel bedanken. Omdat mijn drang om het tegendeel te bewijzen mij heeft gebracht waar ik nu ben. Met geweldig werk, lieve bewoners, geweldige collega's, en ik mag doen waar ik wél goed in ben. Zorgen.

Voor het einde van het leven

Opeens bekruipt mij het gevoel dat er iets is veranderd. Ik kan er niet de vinger opleggen. Wat geeft mij die onrust, waar komt het vandaan? Ik denk in alle lagen van mijn hoofd na wat het zou kunnen zijn, en ik kom er maar niet op. Diep in mij weet ik het gewoon. Er gebeurt wat. Ik kan mij maar een ding bedenken, een van de bewoners ligt op sterven. Hoe zou het gaan?

"Wil je mij even laten weten hoe het met Mw gaat of dat ze al overleden is?" stuur ik een berichtje met lichtelijke bezorgdheid naar collega. Ik weet dat ik morgen weer werken moet en ik wil graag weten hoe de situatie is. Inmiddels ben ik drie jaar haar contactverzorgende, en soms heb je genoeg met een cliënt opgebouwd dat ze stiekem een beetje onder je huid gaan zitten. En iets in mij verteld mij dat er wat gebeurd.

Al snel krijg ik antwoord terug dat ze is overleden. Voor haar ben ik blij. Het is goed, haar leven is geleden, ze mag ook gaan. Sinds haar man na 65 jaar huwelijk vorig jaar is overleden vertelde ze al regelmatig dat ze hem mist, en dat haar leven zonder hem niets waard is. De afgelopen weken had ze nog maar één wens. Sterven. En gezien haar lichamelijke conditie en het feit dat ze opgaf ging het heel erg snel. De laatste dagen waren van grote zorg. Ze hoort ons nog heel goed en iedere keer als ik bij haar kom vertel ik haar iets anders. Over dat de kinderen langs komen, over dat ze bijna naar haar man mag gaan, over de blunder die ik maakte en over het weer en de warme zomer die we hebben. Op andere momenten besluit ik even te 'tutten', lippenstift op, nagels knippen, handcreme op. Ze opent haar ogen als ik tegen haar spreek. Ze kan niet antwoorden.

Na het bericht van haar overlijden raak ik met een vriendin die op bezoek is in een gesprek verwikkeld over sterven, hoe sommige levens aan het einde lopen. We praten er over en ik vind het heerlijk. Dit is, hoe vreemd ook, voor mij een heel rustig en 'prettig' onderwerp om het over te hebben. En het heelt. Je gedachtes kunnen uitspreken en daar feedback op krijgen is heel fijn.

Die avond lopen we nog even de stad in. Ik wil even de boekwinkel in en we gaan gezien de regen naar het dichtsbijzijnde. We lopen de winkel door en al snel valt mijn oog op een boek. "De leesclub voor het einde van het leven." Ik ben verrukt, ik zocht dit boek al eerder zonder succes en nu hier vind ik hem zonder te zoeken. Ik draai mij om en deel mijn vondst. "Ach, wat toevallig dat je hem hier dan ziet", ik leg haar uit waarom ik dit boek zo graag wil. Een moeder weet dat ze gaat sterven en moeder en zoon krijgen contact door het lezen en bespreken van boeken en zo naderen en verwerken ze het komende afscheid. Het spreekt aan. We zijn het er beide over eens. Na het bericht, ons gesprek en het vinden van dit boek; Het heeft zo moeten zijn. Een mooi samenkomen, zo vind ik.

Liefs

"Ik heb drie lieve zusters" begint Mw te praten. Ze noemt twee namen, en als derde naam noemt ze mij. Stiekem groei ik een beetje van blijdschap en bedenk mij hoe lief ik dat vind. Zeker als ik na ga dat enige tijd geleden bijna niemand het goed kon doen ben ik blij dat ze nu na lange tijd haar draai in huis lijkt te vinden en ze daadwerkelijk haar plekje gaat liefhebben. En ik ben helemaal verrukt dat ze mij aan het lijstje van lieve mensen heeft toegevoegd. Het zou mij overigens niet verbazen als dat lijstje per dag groeit. Maar dat is alleen maar goed, het is fijn dat ze gaat vertrouwen op de mensen om haar heen, dus ik hoop dat die lijst heel lang gaat worden. Voor deze dag is dit compliment een hele fijne goedmaker.

De volgende ochtend ben ik bij een andere bewoner bezig. Ik ben bezig een kopje thee te zetten als er een andere bewoonster binnen komt. Iedere ochtend komt ze even bij hem langs, controleert of het wel goed gaat met hem, maakt even een praatje en haalt de krant voor hem. Ik geniet altijd enorm van dit moment van de dag. Dat er nog steeds mensen zijn die dat voor elkaar doen, voor elkaar zorgen, ook al ben je meer dan 90 jaar oud, zuiver vriendschap. Ik ben hier op dit moment klaar met mijn werk, zet Dhr zijn kopje thee voor, wens hem eet smakelijk en een fijne dag, ook aan Mw en loop weg. Vlak voor ik de deur dicht doe hoor ik haar zeggen "Ach, dat vind ik toch zo'n lieve meid". Ik straal van trots en mijn dag is weer goed gemaakt.

Gisteravond stond ik bij een bewoonster en haar dochter. Dochter die alles voor moeder doet. Op de koffie komst, boodschappen haalt, doucht, bed verschoont, de was doet, mee neemt naar de stad. Dochter verteld mij over de buurvrouw van haar moeder. Dat ze soms nog versteld staat van hoe snel de buurvrouw was overleden. Dat ze de dag daarvoor nog naar de slager was geweest om een plakje verse leverworst te halen omdat ze had gezegd daar zo'n zin in te hebben. Dat dochter vond dat als je zo ziek bent, en ergens zin in hebt, dat je dat dan ook gewoon moet krijgen en dat zij dat dan ook gewoon maar even deed ook al is het niet je eigen moeder. Met open mond sta ik te luisteren, verbaasd van zo veel goeds.

Eerder deze week had ik het wel een beetje gehad. Soms lijkt alles een strijd, sta ik machteloos toe te kijken, en lijkt het gewoon niet mee te werken. En mijn eigenwijze zijn wil ook altijd overal tegenin gaan. Voor alles een oplossing zoeken, alles willen uitleggen en het perfect willen doen. Behalve dat mij dat veel goeds heeft opgeleverd de afgelopen tijd kost het ook erg veel energie. Voor deze week besloot ik het er even bij te laten, het enige wat ik wilde was gewoon zorgen, de leuke dingen doen en wel zien wat de dag zou brengen.

En vanaf het moment dat ik dat besloot ontstond er ontzettend veel ruimte in mijn hoofd. Ruimte om de kleine dingen te zien. En door de kleine dingen te zien, te horen kwam ik er achter dat ik niet overal op in moét gaan. Maar dat ik ergens dat besluit zelf heb genomen om dat te doen. Net zoals dat ik nu het besluit neem om om soms een stap terug te zetten en de dingen te laten gebeuren. Want na dit besluit lijkt er opeens alle liefs op mij af te komen. Naast ont-moeten is dit toch wel een van de fijne dingen. Lief hebben. Zorgen, liefhebben, vertrouwen en luisteren komen opeens weer boven aan míjn lijstje te staan. Want na de 'strijd' even los gelaten te hebben lijkt het of alle goeds weer op mij afkomt; complimentjes, fijne post, onverwachte barbeques en leuke berichtjes. Ik ga hier nog even van genieten, en al mijn liefde weer aan anderen geven. Want ik heb genoeg te geven. En alles wat je geeft komt ook weer bij je terug toch?

Ik ga op vakantie en neem mee

Daar sta ik dan, in de rij op Schiphol. Wachten tot ik aan boord kan. Ik fantaseer alvast over mijn bestemming. Een vakantie in de zon, in dat kleine pitoreske dorpje aan de kust. Met mijn handdoekje onder de arm naar het strand en aan het einde van de dag uit eten bij dat Italiaanse tentje. Met een koffer vol boeken en een berg nieuwe muziek op mijn Mp3 ga ik heerlijk ontspannen en wegdromen en bijkomen van de afgelopen weken, lekker eten en genieten van de cultuur. Ik kan bijna niet wachten. Ik sluit even mijn ogen om het beeld dat ik voor mij heb vast te houden.....

.... en open mijn ogen. Ik ben wakker geworden van de warmte. De zon probeert een gat in mijn gordijnen te branden. Droomde ik nou dat ik op vakantie ging? Gekke ik. Ik ga helemaal niet op vakantie. Niet dat ik niet wil, maar omdat het er gewoon niet van komt. Vandaag is mijn laatste dag van mijn vakantie, morgen kan het werk weer beginnen. Voor het eerst in jaren heb ik eigenlijk helemaal geen zin om terug te gaan, want ik heb zo genoten van mijn vakantie thuis. Thuis? Ja thuis ja. Op 1 nacht na heb ik gewoon heerlijk in mijn eigen bed geslapen, maar dat maakt mijn vakantie echt niet minder. Nederland heeft zoveel moois en leuks te bieden! En ik ben er van overtuigd dat vakantie in je hoofd zit, en niet in de bestemming waar je naartoe gaat.

Ooit heeft iemand bedacht dat je naar het buitenland moet gaan om bij te komen van al dat harde werken van het afgelopen jaar. Dat je alleen maar ontspant als je ver weg bent van je eigen huis, je werk, je familie en alles wat je herinnert aan het dagelijks leven. Maar niets is zo lekker als gewoon lekker thuis te zijn zonder te moeten. Geen enkele verplichting en geen vertwoording af hoeven leggen. Zoals ik het eerder al noemde; ont-moeten. De afgelopen twee weken hebben in het teken gestaan van leuke dingen doen, familie en vriendinnen zien, ontspannen, boeken lezen, een berg nieuwe muziek en de afgelopen dagen de zon aanbidden. En helemaal niets in mij heeft drang gehad om hier niet te zijn. Hoe lekker is het om gewoon thuis te zijn, de gemakken van mijn huis te hebben, zoals een lekker bed, een plekje om buiten te zitten, en de stad om de hoek. Ik gun het een ieder die wel lekker naar het buitenland gaat. Meer dan gunnen, jullie verdienen het! Ooit ga ik jullie achterna! Maar ik heb mij mijn vakantie thuis gegund. Ik vond het heerlijk!

Ik ga even weer lekker buiten zitten, wegbranden in de zon, zweten zonder te bewegen, verbranden, mijn vakantie gevoel nog even vasthouden tot de wekker morgen om 6.00 weer gaat. Maar morgen, als het 16.00 is en ik ben vrij, ga ik gewoon even weer vakantie houden tot de volgende werkdag. Want nogmaals, vakantie zit in je hoofd, niet in de bestemming. Ik ga op vakantie naar waar mijn fantasie mij mee naar toe neemt.

Ont-moeten

Als je in de zorg werkt moet je van alles. Je moet de rapportages lezen, je moet je houden aan de gemaakte afspraken, je moet je aan de protocollen houden, je moet verplichte cursussen volgen, je moet de zorgplannen op tijd bijstellen en ophogen en er wordt ook van je verwacht dat je je werk goed doet. Begrijpelijk allemaal, maar daardoor zien we bijna alles in ons werk als 'moeten' waardoor we vergeten dat het belangrijkste van ons werk in het ont-moeten zit.

Als je tussen alle regels en 'moeten' door kijkt zouden we eens wat vaker kunnen ont-moeten, gewoon zorgen zonder 'moeten'. Blijven kijken naar wat het werken in de zorg zo mooi maakt. Ik vind het heerlijk dat als ik 's morgens iemand gedouched heb diegene helemaal van top tot teen in te smeren met bodylotion, de mooie kleren aan te trekken en het haar mooi te maken. Ik vind het geweldig dat ik soms ontzettend om onze bewoners kan lachen als er een droge opmerking voorbij komt, ik heb zelf de meeste lol als ik iemand aan de gek steek, en nu, na al drie jaar in mijn 'nieuwe' huis te wonen dat bewoners nog steeds vragen of mijn nieuwe huis wel bevalt. Omdat ze interesse hebben in de verhalen die ik vertel. Of gewoon eens een spelletje uit de kast trekken en dan met een kopje thee en een clubje bewoners rond een bordspelletje te zitten. Niet te vergeten in de middag met de thee rond gaan en dan met iedereen even een praatje te maken. Ont-moeten noem ik dat. Dat doen wat niet op mijn 'ik-moet-nog'-lijstje staat. Want tussen al dat moeten door is het heerlijk om gewoon te zorgen, om je werk leuk te maken en houden, om eens wat anders te doen. Het 'moeten' achter te laten en die dingen te doen die lekker niet hoeven, want daar krijg je zo veel voor terug. Het wordt zo enorm gewaardeerd als je vijf minuten persoonlijke aandacht geeft, als je het onverwachte doet, even de tijd voor iets neemt, iets extra's te doen. En doordat dat gewaardeerd wordt krijg je zelf ook nog eens een enorme lading energie.

Je ziet tijdens je ont-moeting ook heel andere dingen. Dingen die je anders net niet had gezien of gehoord. Een verhaal, een foto met uitleg of die prachtige glimlach, of iemand die haar laatste adem uitblaast. Twee weken geleden lag een bewoonster op sterven. Na een korte zieke periode ging het heel erg snel, en in een toevallige ont-moeting met haar en een collega stierf ze. Wij allebei aan een zijde van het bed. Door gevoel te volgen en af te wijken van wat ik die dag nog 'moest' doen bespaarden wij haar een eenzaam heengaan. Hoe mooi is dat? Of nog even in een overig kwartiertje een wandeling maken waarbij er een heel levensverhaal verteld wordt, één die je misschien liever niet had willen horen, maar waarbij je je eigen gevoel even opzij schuift omdat hij het dan even kwijt is. Even een moment heeft kunnen delen, even kan ont-moeten.

Eigenlijk 'moet' er helemaal niets. Het is handig om de gewone dingen door te blijven doen, maar als je stopt met moeten, en begint met zorgen en ont-moeten, dan werk je naar de toekomst. De toekomst waarin bewoners bepalen hoe zij de zorg geleverd willen hebben, en dan zul je niet eens meer kunnen moeten, maar alleen nog maar ont-moeten. Zorgen waarbij niets moet, maar er veel meer mag, de cliënt bepaalt, niet de zorg. Zij mogen ont-moeten. Zoals het hoort.

Nu twee zit ik thuis in pyama op de bank. Heerlijk, ik ben nu zelf aan het ont-moeten. Ik heb vakantie, vandaag geen plannen, en er is helemaal niets wat ik moet. Twee weken bijkomen en ont-moeten. Heerlijk! Ik kan het iedereen aanraden, gewoon een dagje lekker helemaal niets. En al helemaal niet moet. Daar heb je niet eens vakantie voor nodig, je kunt het op ieder gewenst moment van de dag doen. Even ont-moeten en maar zien hoe het loopt.

Verbinden

Wat komen we er vaak op terug, "Verbinden", of ook wel verbondenheid. Ik dacht er eigenlijk helemaal niet zo over na, tot iemand mij er eigenlijk op wees naar aanleiding van mijn vorige blog. Ik had een blog geschreven over het leren kennen van mensen, het omdraaien van de lotus. Dit was mijn zoveelste visie op zorg, maar in een opmerking zei iemand dat het over verbondenheid ging. Dit zette mij aan het denken. Bestaat het hele leven niet uit verbinden. Jezelf verbinden, je verbonden voelen, en anderen verbinden omdat dat iets moois oplevert?

Is het leven niet één web van een spin die vele mensen met elkaar verbindt door er een heel stevig draad tussen te spinnen zonder dat deze vanzelf loslaat. Let wel; Vanzelf. Want soms verbreekt de verbinding, en vaak komt dit doordat iemand bewust voor een andere weg kiest. Dat spinnenweb is echter enorm. Het begint klein, als baby zijnde, en er komt een klein clubje mensen om je heen met wie je verbonden bent. En naarmate de jaren vorderen wordt dat web steeds een beetje groter. Geen web is hetzelfde, maar ga eens na, je web is uitgebreid in allerlei lagen. En die spin? Dat is je focus op de personen die het dichtst bij je staan. Iedere keer bij iemand anders, want je kunt niet langdurig je focus op groepen met meerdere personen tegelijk houden. En ondertussen blijft dat web maar groeien, familie, vrienden, collega's, kennissen, en dan alle contact op afstand. Internet is hierin wel een heel grote rol gaan spelen.

Maar op den duur krimpt je web weer. Door de jaren heen verbreken steeds meer gesponnen draadjes. Je raakt elkaar kwijt, gaat verhuizen, er overlijden mensen, en uiteindelijk kom je weer zoals je ook ter wereld bent gekomen alleen in je web te zitten met nog maar een paar mensen over. Inmiddels ben ik er wel achter dat het niet belangrijk is met hoeveel mensen je verbonden bent, maar hoe je verbonden bent. De draadjes naar de mensen die je liefhebt zijn immers toch het dikst. En hoe minder draadjes hoe groter de kwaliteit. Want wat is er nou mooier dan je intens verbonden te voelen met de mensen om je heen? Dat zijn de mensen met wie je geen woorden nodig hebt, dat zijn de mensen met wie je verbonden bent doordat je gevoel zegt dat ze bij je horen, en je elkaar begrijpt zonder dat je het uitspreekt. Waarin één blik genoeg is.

Feit blijft wel, dat we in wat voor opzicht dan ook, hoe dan ook met elkaar verbonden zijn. We zijn allemaal mensen, met een leven, een geweten, een verhaal, en we leven allemaal op één en dezelfde wereld. Waar je ook bent, wat je ook doet, en wat je afkomst ook is. Onze grootste verbintenis is, is dat we allemaal maar gewoon mensen zijn. Niet meer, en niets minder. En ook al voelen we ons niet altijd met elkaar verbonden, de verbintenis blijft, wees een beetje aardig voor elkaar. Laten we hem eens omdraaien, de wereld is de spin en wij weven het web om iedereen bij elkaar te houden. Heb respect voor elkaar, en zorg voor elkaar. Als wij allemaal het web bij elkaar blijven houden hoeft niemand zich meer eenzaam te voelen.

Vroeger is dood

Zoals altijd lag er weer een Volzin magazine voor mij klaar. "Er staat een mooi stuk in over Bernlef, dat moet je lezen. Jij hebt het boek 'Hersenschimmen' vast ook wel gelezen, of niet?"

En zoals altijd zwelt mijn hart ook nu weer een beetje. Fantastisch vind ik het, dat als ik bij deze cliënt kom er weer een magazine voor mij klaar ligt. Vooral dat ze mij er iedere keer haar favoriete stukken uit toelicht. Soms is ze het niet eens met de geschreven informatie, en dat laat ze dan ook weten, ze gaat dan gelijk achter haar laptop om een mail te sturen. Dit is de toekomst denk ik dan, bewoners die e-mailen, websites bekijken en interactief met de wereld omgaan. In deze Volzin staat een stuk over Bernlef, en met ons gesprek over Hersenschimmen krijgen we het over boeken over dementie. Ze verteld mij dat ze toen ze in het verzorgingshuis kwam wonen ze graag meer wilde weten over dementie. Niet over hoe ze er mee om moest gaan en wat het was, maar over hoe het voor de persoon zelf was als je je verleden en heden niet meer kunt onderscheiden. Ze beschrijft een boek dat hierover gaat en wat haar duidelijk heeft aangegrepen. Ze komt niet op de naam en de schrijster, wat ik niet erg vind, het is al prettig om haar er over te horen vertellen.

Niet veel later geeft ze mij een briefje waar op staat "Vroeger is dood, van Inez van Dullemen". Ze weet de titel van het boek weer. Ik beloof haar dat ik het zal lezen, en omdat ik écht heel erg nieuwsgierig ben heb ik dezelfde dag nog het boek besteld. Het is een bijzonder boek, mooi, een beschrijving over het verlies van ouders, en het verlies van geheugen. Ik lees veel herkenning, hoe medewerkers van een verpleeghuis omgaan met de dood, en hoe het geheugen van ouders enige gebreken vertonen. Het grijpt aan, het is niet bepaald een lichtzinnig boek. Dat geeft niet, sterker nog, dat heeft mijn voorkeur.

Tevens heeft dit boek mij aan het denken gezet. Ik bespreek dit zoals altijd met de bewoonster in kwestie, en zij geeft mij exact het citaat wat mij zo is bijgebleven:

"Wat weet je eigenlijk van je ouders af. Soms denk ik dat het net waterplanten zijn die maar voor de helft boven water staan. Dat hele leven dat zich heeft afgespeeld voordat je zelf ten tonele verschijnt, daar weet je niets van, dat zit allemaal onder de waterspiegel."

Dit citaat is zo ontzettend waar. Want wat weet je nou eigenlijk van je ouders? Van de tijd voordat je zelf deel uit maakt van ze? Ik kan geen antwoord geven. Vandaag besefte ik mij dat maar weer al te goed. Ik was bij mijn ouders en probeer herinneringen boven te halen, dingen die ze mij verteld hebben van voor mijn tijd. Sommige dingen weet ik. Andere dingen weet ik echt helemaal niets van. Vreemd is dat eigenlijk, dat je zo weinig weet over de mensen die je het beste denkt te kennen. En ditzelfde geldt voor onze bewoners. Hoe goed ken je ze nou eigenlijk? Wij zien alleen het stukje van dat ze bij ons komen te wonen. We denken ze goed te kennen, weten wat ze willen, hoe laat ze naar bed gaan, voorkeuren voor eten, televisieprogramma's, boeken, spellen en muziek, maar we weten zo ontzettend weinig van de tijd daarvoor. Het zijn allemaal waterlelies waarvan wij alleen de bloem krijgen te zien, maar de wortels uit het verleden zijn diep gezonken. Laten we die bloem eens omkeren, laten we die wortels eens boven water krijgen. Zouden wij onze bewoners dan niet veel beter begrijpen? Dat wanneer het verleden en heden geen onderscheid meer heeft we weten wat ze ons vertellen als ze op bezoek gaan bij ouders? Kinderen die zelf volwassen zijn eeuwig klein blijven? Op zoek naar huis weten welk huis ze bedoelen? Wat weten we toch weinig van de mensen die we zo vaak zien. 'Vroeger is dood' is opeens zo gek niet meer...