Zacht gekookt

"Heeft u zin in een gekookt ei?" vraag ik. "Nee, dank je, die zijn hard gekookt, ik heb liever zacht gekookt." Als ik haar vraag of ze het zeker weet zegt ze met een glimlach "Ja, want ik ben zelf ook nogal zacht gekookt". Ik moet lachen en vraag de andere bewoners ook of zij een gekookt ei willen. 

De woorden blijven in mijn achterhoofd hangen, tijdens de ronde om de eitjes uit te delen en onbewust let ik op wie er een ei wil en wie niet. Zoals iedere zondag zijn ook deze eieren hard gekookt en ik vraag mij of de voorkeur voor een hard of zach gekookt ei afhankelijk is van je karakter. Als je al een leven overwonnen hebt en je een welgevormd karakter hebt en stevig in je schoenen staat, je niet zo snel uit het veld laat slaan, heb je dan de voorkeur voor een hardgekookt ei? 

"Wil je een hard of een zacht gekookt ei?", vraagt ze bij het ontbijt. "Doe maar zacht!" antwoord ik meteen. Zoals altijd wanneer ik hier ben word ik verwend met een eitje bij het ontbijt, en wordt mijn eitje als eerst uit het water gevist om als perfect zachtgekookt eitje op tafel te verschijnen. Daarentegen blijft haar eigen ei wat langer in het water, maar ja, wat kan ik daar tegen in brengen? Zij is sterk, heeft al wat hindernissen overwonnen, huilt niet bij films en is ontzettend krachtig. 

Wanneer ik deze ochtend mij eigen ei sta te koken en hem daarbij zo zacht mogelijk probeer te houden is dat ook niet zo gek. Ik ben zelf zo zacht gekookt als wat. Ik kan niet tegen kritiek, huil bij alle zielige films, televisie programma's, mooie nummers op de radio en goede boeken. Ik smelt bij het zien van zeehonden en varkens, wordt ontroerd van lieve woorden en mooie foto's, kan mijn zwakheden niet verbergen en wordt van veel kleine dingen al ontzettend onzeker. 

Wanneer ik mijn ei pel kom ik er achter dat hij te zachtgekookt is, het eiwit is nog niet eens gestold en kom een heel zacht geheel tegen. Met opgetrokken neus gooi ik hem weg, jammer genoeg. Ik mag dan wel zachtgekookt zijn... maar niet té zacht. 

Hoe eet jij je ei het liefst? 

Ik (h)oor je niet

"Je moet goed luisteren om te horen wat niet gezegd wordt"

"Wat zeg je?" is waarschijnlijk één van de meest gestelde vragen wanneer je met ouderen werkt. Het gehoor neemt af in de loop der jaren, en dat is een groot obstakel voor een goede communicatie. Het is niet alleen hinderlijk in het begrijpen van elkaar, het is ook nog eens hinderlijk in het aangaan van een gesprek. Dat terwijl een gesprek voeren met je bewoners een heel fijn moment is in het ware contact. Je leert elkaar kennen, achtergronden begrijpen, vertrouwen. Want echt contact is goed voor het hart.

Maar wat als je elkaar niet hoort? Letterlijk en figuurlijk? Als die schelpjes aan je hoofd niet meer naar be(h)oren functioneert en een gesprek daardoor steeds moeilijker wordt? Of dat je als verzorgende tijdens een gesprek in je hoofd al bezig bent met het volgende wat je moet gaan doen? Waardoor de verbinding tijdens het gesprek verbroken wordt?

Maar wat misschien nog wel het belangrijkste is, is om dat te horen wat niet gezegd wordt. Als een bewoner zegt "Je kunt niets doen", dan bedoelt zij "Help me". Als iemand zegt "Ga maar weg" dan wil ze zeggen "Blijf, ik vind het moeilijk om te zeggen dat ik je nodig ben". Of als iemand zegt "Nee, ik doe het zelf wel", dan wil ze eigenlijk dat jij het doet. In tijden dat iedereen elkaar overschreeuwt, ruzie maakt aan tafel over wie de meeste gehaktballetjes in de soep heeft of wie de beste plek aan tafel mag, zijn het vaak de mensen die niets zeggen die je hulp zo hard nodig hebben. Mensen die het hardst schreeuwen dat ze hulp nodig zijn, hebben dat eigenlijk het minst nodig. Het zijn de mensen die niets zeggen die de meeste aandacht nodig zijn.

Luisteren is belangrijk. Luisteren is contact. Luisteren is de ander de ruimte geven. Luisteren is essentieel in het geven van zorg. Luisteren is horen wat niet gezegd wordt. Luisteren is alles.

"In de stilte tussen woorden zit een klein gedicht"

                                                                                                         ~Spinvis~

Wat is jouw verhaal?

Strijdlust

Een onverwacht wending. Laat ik het zo maar zeggen. Het afgelopen jaar is - bij gebrek aan een beter woord - vreemd geweest. Nog midden in de zomer, en bijna niets meer lijkt zoals het geweest is. Veel dingen zijn bij elkaar gekomen, andere dingen zijn afgestoten. Veel mooie momenten, ook minder mooie momenten. 

Bijna een jaar geleden startte ik aan de opleiding Toegepaste Gerontologie. Een uitdaging, een droom zelfs om aan te beginnen. Een HBO opleiding. Ik. Wie had dat gedacht? Vol energie en zin begon ik, met mijn rood-met-wit gestipte schooltas aan de opleiding. En de eerste periode ging zeker niet zonder horten en stoten. Nee, het was niet altijd even makkelijk. En soms overheerste de twijfel, maar vrijwel altijd overwon strijdkracht; ik móest en zóu dit doen! Want ik wist waarom ik dit begonnen was. Omdat ik mijzelf deze persoonlijke groei wilde gunnen. Ik wil leren om een goede houding aan te nemen, leren durven spreken, gesprekken aangaan, leren leren, kennis verbreden, zelfverzekerder worden, mijn mening leren geven, nieuwe situaties aangaan, leren organiseren, en ja, zelfs trots zijn op mijzelf. 

Al snel werd het een bewogen jaar. Naast de opleiding kwam er meer op mijn pad. Het Kom Erbij Festival. Een lezing geven tijdens de week tegen eenzaamheid voor mensen. Mijn kwetsbaarheid en grote zwakte tentoonstellen. Vertellen dat ik eenzaam ben geweest. Dat ik lange tijd niet in staat ben geweest om mijn eigen leven te laten slagen. Om mij te omringen met mensen, en ook niet om mij te omringen met mijzelf. Dat heeft lange tijd geresulteerd in overmatig eten, en zo creërde ik meer ongenoegen tegen mijzelf. Naast eenzaam werd ik ook nog eens dik. En hoe kun je je demonen beter bestrijden dan ze onder ogen te zien, hardop uit te spreken er aan werken en er daarna nooit meer naar om te kijken? 

De lezing in Eindhoven was een succes. Niet alleen werd het goed ontvangen, ik had voor mijzelf ook heel veel overwonnen. Ik durfde, hoe moeilijk ook, te spreken. Ik kreeg veel aandacht in de periode daarna. Vooral ook door het geven van interviews en het schrijven van blogs. Blijkbaar is er vraag naar mijn verhaal, voor het eerst in mijn leven heb ik zelden zo veel in de spotlights gestaan. En hoe ongemakkelijk is dat? Maar naast ongemak brengt het strijdlust. Ook dit keer overwint de strijdlust het en inmiddels zijn we een inspiratielab aan het organiseren. Tijdens de week tegen eenzaamheid zullen we opnieuw spreken, organiseren en een beweging in gang zetten! Al deze dingen hebben mij veel gebracht. Nieuwe emoties, nieuwe mensen, nieuwe vrienden, nieuwe situaties. En ook een groot verlies. Iemand die dicht bij mij stond en die mij veel waard was heeft afscheid van mij genomen. Niet langer de wil om met mij om te gaan. En daar was het weer, het bekende gevoel, de gekwetstheid. Het gat in mijn hart. 

Dat gat wil niet dichten. Dat gat zal blijven. Ontstaan door de jaren. Dat gat is mijn kwetsbaarheid. Doorgaan, dat wilde ik. Gewoon, omdat ik vond dat dat moest. Niet in de slachtofferrol gaan zitten, want dat helpt niet. Opstaan, doorgaan, nieuwe wegen inslaan. En zo stond ik een week later een presentatie te geven bij een opening. Zo zag ik verbindingen op een nieuwe manier. Zo kwam ik dichter bij andere mensen. En hoewel de opleiding een heel groot deel mijn tijd, aandacht en energie vraagt, ook omdat ik maar weinig verbinding met mijn klas heb, overwon mijn strijdkracht. En om alle demonen dan ook maar onder ogen te zien, moest er ook maar een personal trainer aan te pas komen om die kilo's er af te werken. En nu, 9 maanden later heb ik dan toch mijn propedeuse op zak en zijn de eerste kilo's er af. Ik ben er nog niet. En dat hoeft ook niet gelijk. Alle goede dingen komen langzaam.

Veel is veranderd, veel is gebleven. Soms was er verdriet, afscheid, blijheid, vriendschap. Alles is anders, alles is hetzelfde. Maar ondanks alles...... ben ik gewoon nog steeds Nienke. 

Dream it, Wish it, Do it! Heb je een droom, een wens, een idee? Doe het! Stap uit je comfort zone! Betreed het onbekende, tast in het duister, zoek het licht. Met strijdlust zul je vinden wat je zoekt, ook al gaat dat niet altijd zonder drempels. Gun het jezelf, en je zult er komen. Daar ben ik van overtuigd.

(Ge)Kwets(t)baarheid

Wanneer je een herinnering hebt waaraan je een slecht gevoel over hebt gehouden is de kans groot dat je in het moment zelf dat het gebeurde gekwetst bent op wat voor manier dan ook. Als je iets overkomt waardoor je lichamelijk letsel hebt overgehouden, al is het maar een blauwe plek, dan ben je ook gekwetst op wat voor manier dan ook. En soms is het zo dat je op beide manieren gekwetst bent, lichamelijk en fysiek. 

In beide gevallen blijven de littekens achter. Deze littekens vormen het wegennetwerk door iemands levensverhaal. Soms een mooi verhaal met een mooi landschap, anderen hebben een minder mooi verhaal waarbij het uitzicht beperkt wordt door rauwe beelden. 

Wanneer je in de zorg voor ouderen werkt heb je te maken met mensen die al een hele weg door hun leven hebben afgelegd. De generatie die de oorlog nog heeft meegemaakt, mensen met een groot verhaal, een klein verhaal, een mooi verhaal, een ontroerend verhaal. Al deze mensen hebben littekens opgelopen tijden de levensjaren en dat in combinatie met een hoge leeftijd en een vaak minder goede gezondheid zorgt deze combinatie er voor dat deze mensen niet alleen gekwetst zijn, maar ook nog eens heel kwetsbaar zijn. Deze mensen leggen hun kwetsbaarheid en leven in de handen van de zorg om hun heen. Mensen met dementie leggen hun hoofd in jouw handen. En aan ons de taak om hier goed voor te zorgen en de kwetsbaarheden op te vangen en ze goed te bewaren en ruimte te geven voor de verhalen die er achter weg komen. 

Je doet er alles aan om je handen uit te steken en de zorg te bieden en voor een zo prettig mogelijk leven. Je doet er alles aan om de kwetbaarheden goed te verzorgen. Maar soms heb je de macht niet meer. Soms kun je niet meer doen dan je al hebt gedaan, heb je alles gegeven en veranderd de kwetsbaarheid in breekbaarheid. Ik zie het nog zo voor me, mijn kwetsbaarheid waar ik voor zorgde viel en brak. Een herinnering dat een emotioneel litteken heeft achtergelaten, een nieuw landschap in mijn eigen wegenkaart. Niemand is onkwetsbaar. En hoe je je best ook doet, soms geef je alles, maar overwint de breekbaarheid het. Zo gaat dat, zo hoort het ook te gaan.

Littekens verdwijnen niet en helen niet. Je draagt ze bij je. Ze vormen je tot wie je bent. Koester ze.

Gewoon doen!

"Heeft u zin om mee naar buiten te gaan voor een wandeling?" vraag ik aan een bewoonster. De regen van de afgelopen dagen lijkt eindelijk te zijn opgedroogd, het zonnetje is er voor in de plaats gekomen en er lijkt even tijd te zijn voor een wandeling. "Nou, ik ben nogal moe, ik heb net bezoek gehad". Wanneer ik aangeef dat ik haar zeker niet wil dwingen, maar het vooral heel gezellig zou vinden als ze met mij mee gaat begint ze te twijfelen. "Waar wil je dan heen lopen?" vraagt ze. "Wat u wilt, zo ver als u kunt, u mag ook wel met de rolstoel als u dat liever heeft". "Ben je mal!! Dan faal ik wel heel erg, nee ik ga mee én ik ga zelf lopen. Waar gaan we heen?", voorzichtig stel ik een rondje om het huis voor. "Nee, dat kan ik niet, dat is te ver!" uiteindelijk besluiten we gewoon naar buiten te gaan en maar zien hoe ver we komen.

Buiten is het heerlijk, er hangt een heerlijk lente-geurtje, het zonnetje verwarmt ons en het is prachtig buiten. Mw geniet naast mij van de buitenlucht en benadrukt dat ze het heerlijk vindt om buiten te zijn. Ze praat over de bloemen die ze tegenkomt en ik vraag of ze een tuin gehad heeft vroeger. Dat blijkt een goede vraag want ik krijg een uitgebreide beschrijving van de tuin, welke planten en bloemen er in thuis hoorden en hoe haar buitenleven er uitzag. Ze beschrijft het zo levendig dat ze er voor zorgt dat ik haar tuin volledig voor mij kan zien en even ben ik op een andere plek. Ondertussen naderen we een bankje, en ik vertel haar maar niet dat we eigenlijk al bijna op de helft zijn van een ronde om het huis. We gaan even zitten en ze verteld mij over haar kinderen, werk en pensioen. Na een aantal minuten besluiten we verder te gaan naar het volgende bankje.

Ieder bankje wordt deskundig gekeurd tot we bij een bankje in de zon komen. Ook hier strijken we even neer en genieten dit keer in stilte van de zon. Mw kijkt om zich heen en zegt dan verbaasd "Maar we zijn al bijna helemaal rond gelopen! Nu wil ik die hele ronde ook afmaken!". Ze komt weer in de benen en begint in vlot tempo aan het vervolg van onze wandeling, als we de hoek om zijn, zijn we al weer terug. Ik breng haar terug naar haar appartement en bedank haar voor de fijne wandeling. "Nee, jij bedankt. Ik wist niet dat ik het kon! Zo zie je maar weer, als je iets niet probeert, zul je ook niet weten of je het kunt. Soms moet je iets maar gewoon doen! Bedankt dat je mij dat hebt laten zien." Met deze woorden besluit ik mijn dienst en neem dit mee als heel wijze les voor iedereen die twijfelt aan zijn of haar eigen kunnen. Je moet gewoon doen!

Zeep in de koffie

"Wilt u melk in de koffie?" Vraag ik. "Zeep" krijg ik als antwoord. Ik kijk haar niet begrijpend aan en herhaal mijn vraag nog een keer. Dat keer antwoord ze gelukkig met een "Ja". En wilt u ook suiker in de koffie? "Nee, zout". Bij mezelf vraag ik mij af hoe ik hier nou een nieuwe goede vraag uit kan formuleren zonder dat ik iedere keer het signaal afgeef dat ik haar gewoon echt niet begrijp.

Nu bijna twee maanden geleden kreeg deze vrouw een TIA, praten werd ontzettend bemoeilijkt en zelf nu lijkt er na bijna twee maanden geen verbetering in te zitten. Als ik een vraag stel krijg ik niet het antwoord dat aansluit bij de vraag. Bij vragen om herhaling vraag je ook gelijk om frustratie.

Een frustratie die ik maar al te goed kan begrijpen. Wanneer ik 'communicatie' op zoek krijg ik de volgende definitie: "Communicatie is een activiteit waarbij levende wezens betekenissen uitwisselen door op elkaars signalen te reageren". Dat klinkt zo eenvoudig he? Maar wat in dit zinnetje niet vermeld staat is: "Elkaars signalen begrijpen en daarop reageren". 

Een leven met afasie, een leven waarin je niet meer kunt benoemen wat je wilt, de juiste woorden gebruiken, 'stoel' zeggen en 'kopje' bedoelen. Veroordeeld tot een leven vol onbegrip, ruis op de lijn, miscommunicatie en frustratie. En hier kom ik een kwetsbaarheid tegen. Hier op dit moment in deze woonkamer. En wel mijn eigen kwetsbaarheid. Ik weet niet goed hoe ik op de juiste manier moet reageren op mensen met afasie. 

Uiteindelijk bedenk ik mij dat ik een kop koffie inschenk en de suiker voor haar neerzet met de boodschap dat ze zelf zoveel suiker in de koffie kan doen als zij wil. "Ah, kijk eens aan" zegt ze. "Dank je fijn, Nienke." Wanneer ik antwoord met een blij hoofd omdat ze mijn naam nog weet krijg ik als antwoord een schitterende de-zon-schijnt-lach! Gelukkig, we zitten weer op hetzelfde communicatie kanaal. 

Ik ga op reis en neem mee.... een koffer vol dementie

Ik zet de wasmachine vast aan in de wetenschap dat ik deze t-shirts volgende week mee wil. Ik wil 12 dagen lang er op mijn paasbest uit zien, met de goede kleren in de koffer, bijpassende sokken mee, de juiste armbanden en kettinkjes, een stapel spelletjes om ons mee te vermaken en met een uitgebreid college programma.

Volgende week ga ik op schoolreisje. Nou ja, niet echt, volgende week start het Intensive Program. 12 dagen lang met 52 andere studenten uit de landen Turkije, Finland, Portugal, België en Nederland bestuderen we 10 dagen lang de participatie van dementerenden in de samenleving. Hoe gaan we om met de ouderen die langer thuis blijven wonen en dementerend zijn? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat zij zo lang mogelijk thuis in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven zonder dat ze hun plaats in deze maatschappij kwijt raken. 

Dat doet mij er aan denken toen ik hier kwam wonen. Iedere dag zag ik een vrouwt met bijna wit haar en rollator door de straat voor mijn huis langs lopen. Elke dag hetzelfde rondje. Een andere buurvrouw, een buurvrouw die erg aan sociale controle doet en graag op de hoogte is van alles wat er gebeurd, vertelde mij dat deze vrouw het allemaal niet zo goed meer wist. Op een dag zag ik haar niet meer lopen en vroeg ik mij af waar deze vrouw gebleven was. Niet veel later kwam ik er achter dat ze was gevallen in haar huis, opgenomen in het ziekenhuis, tijdelijk werd opgenomen in een verpleeghuis, daarna in een verzorgingshuis en daarna verhuisde naar het verzorgingshuis waar ik zelf werk. Bijna dagelijks zag ik haar, en zij vertelde mij bijna dagelijks dat ze haar 'thuis' zo miste. In korte tijd was deze kleine dappere vrouw, een afhankelijke vrouw die geen zin meer had in haar leven. 

De kanteling in de zorg vraagt er niet alleen om om oplossingen te bedenken om ouderen zo lang mogelijk thuis te houden, het dwingt het zelfs. En zo gaan we volgende week op schoolreisje. Om hiermee aan de slag te gaan. Ik heb er zin in, ik ben nieuwsgierig naar de andere landen, andere studenten en ondertussen vind ik het ontzettend spannend om 12 dagen met anderen die ik vrijwel niet ken samen te zijn. Maar waar ik vooral op hoop, zijn fantastische nieuwe ideeën, inzichten en heel veel nieuwe leerstof! Om de zorg voor de kwetsbaren in ons landje zo goed mogelijk te organiseren.